ایا واشنګټن له ایران سره اوږدمهاله جګړه پرمخ وړلی شي؟
سیاست
4 د لوستلو دقیقې
ایا واشنګټن له ایران سره اوږدمهاله جګړه پرمخ وړلی شي؟که څه هم واشنګټن ادعا کوي چې د یوې اوږدې مقابلې لپاره نظامي وړتیا لري، خو تحلیلګران استدلال کوي چې اصلي پوښتنه دا ده چې ایا کورنی سیاست، اقتصادي فشارونه او ولسي مخالفت به د جګړې موده محدوده کړي که نه.
ایا واشنګټن له ایران سره اوږدمهاله جګړه پرمخ وړلی شي؟ / AP

د  امریکا د دفاع د وزیر، پیټ هیګست او د لوی درستیز، ډان کین خبري غونډې د ۲۰۰۳ کال د عراق د جګړې په پیل کې د ډونالډ رمزفیلډ له وینا سره ډېر لږ ورتوالی درلود. هغه مهال امریکایي ځواکونه په چټکۍ سره په ټول هېواد کې خپاره شول، خو دا ځل دا دوه لوړپوړي دفاعي چارواکي له یو ډېر پیاوړي دښمن سره مخ دي؛ هغه دښمن چې په سیمه کې یې پر امریکایي ځواکونو، د اسرائیلو پر ښارونو او په کویټ، بحرین، قطر، سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، اردن او عراق کې پر امریکایي اډو سلګونه توغندي ویشتلي دي.

ډان کین ومنله چې د ایران د مقابلې لپاره به سیمې ته نور سرتېري او وسلې واستول شي، چې دا په خپله ښيي چې اوسني ځواکونه ښايي کافي نه وي. هیګست په خبري غونډه کې وویل: "دا عراق نه دی. دا نه ختمېدونکې جګړه نه ده. موږ د دې جګړې شرایط له پیل څخه تر پایه ټاکلي دي. زموږ هیلې خیالي نه، بلکې واقعبینانه دي چې زموږ د ګټو او زموږ د خلکو او متحدینو له دفاع سره سمې دي."

د دوشنبې په ورځ، د پنټاګون له غونډې وړاندې راپورونه خپاره شول چې په کویټ کې درې امریکایي جنګي الوتکې راغورځېدلې دي، چې پنټاګون دا پېښه د "خپلمنځي ډزو" پایله وبلله. که څه هم جزیات لا روښانه نه دي، خو دې پېښې د یوې ګړندۍ او شدیدې مقابلې خطرونه په ډاګه کړل. ولسمشر ډونالډ ټرمپ، چې د "ابدي جګړو" د پای ته رسولو په شعار سره واک ته رسېدلی و، د امریکایي سرتېرو مرګ‌ژوبله تایید کړه او خبرداری یې ورکړ چې د جګړې په دوام سره ښايي نور تلفات هم رامنځته شي.

سیاسي او اقتصادي محدودیتونه
د ځینو تحلیلګرانو لپاره اصلي پوښتنه د جګړې په ډګر کې وړتیا نه، بلکې د زغم او دوام موضوع ده. په لندن کې د کینګز کالج پروفیسور، انډریاس کریګ وایي: "اصلي ټکی دا دی چې واشنګټن په دریو بېلابېلو برخو کې جګړه پرمخ وړلی شي، خو مخکې تر دې چې نظامي خنډونه رامنځته شي، سیاسي او اقتصادي خنډونه به مخې ته راشي."

د کریګ په وینا، امریکا نظامي وړتیا لري چې سرتېري د میاشتو لپاره په سیمه کې وساتي، خو اصلي زیانمنتیا په کور دننه سیاسي زغم او د خلیج د شریکانو ترمنځ په اندېښنو کې ده، ځکه د ایران بریدونه د کښتیو پر لارو او هوايي حریم باندې د اوږدمهاله ګډوډۍ خطر زیاتوي.

ایران خبرداری ورکړی چې د هرمز تنګي ته هره ننووتونکې کښتۍ به په نښه کړي. دا تنګی د نړۍ د تېلو د ۲۰ سلنې لېږد لاره ده. کریګ وایي: "په عملي توګه، واشنګټن یوازې د یوې یا دوو اونیو لپاره اوسنی شدت ساتلی شي، له هغې وروسته باید یو انتخاب وکړي: یا به جګړه کمه کړي او ډیپلوماسۍ ته به مخه کړي، او یا به د تېلو د بیو لوړېدل، د سوداګرۍ ګډوډي او د درنو ځاني تلفاتو خطر ومني."

د ټرمپ متضاد دریځ او د پلویانو غبرګون
د ولسمشر ټرمپ په خبرو کې هم تضاد لیدل کېږي؛ کله د نظام د بدلولو اشاره کوي او کله بیا وايي چې هدف یې یوازې د ایران د توغندیزو وړتیاوو کمزوري کول دي. هغه تېره شنبه وویل: "زه کولی شم دا جګړه وغځوم او هر څه په خپل کنټرول کې واخلم، یا یې په دوو-دریو ورځو کې پای ته ورسوم." خو تازه یې ویلي چې دا مقابله ښايي ۴-۵ اونۍ او یا له هغې ډېر وخت ونیسي، چې دا د یوې سختې جګړې نښه ده.

جالب دا دی چې د ټرمپ په خپله پلوي ډله (MAGA) کې هم ځینې مهم غږونه د دې جګړې مخالف دي. مشهور تبصره کوونکی، ټکر کارلسن، د ټرمپ دا پرېکړه "شریره او بده" بللې ده. د دیموکراتانو لپاره هم دا یو سیاسي چانس دی، ځکه نظرپوښتنې ښيي چې یوازې ۲۷ سلنه امریکایان د دې جګړې ملاتړ کوي، په داسې حال کې چې ۶۰ سلنه یې مخالف دي.

د جګړې دوام او تاریخي تجربه
کریګ باور لري چې امریکا ښايي په پیل کې سخت بریدونه وکړي ترڅو د ایران وړتیاوې زیانمنې کړي او بیا د "ماموریت بشپړ شو" شعار لاندې اوربند ته لاره هواره کړي. دا شعار د جورج ډبلیو بوش هغه وینا رایادوي چې د عراق له برید څو اونۍ وروسته یې کړې وه، خو وروسته جګړه کلونه کلونه روانه وه.

خو د ایډوارډ ایریکسن په څېر ځینې پوځي تحلیلګران بیا وايي چې امریکا د اوږدو جګړو (لکه ویټنام، عراق او افغانستان) خورا لوړ زغم لري. ایریکسن وایي: "امریکایان لنډې جګړې خوښوي، خو تاریخ ښودلې چې هغوی د اوږدو جګړو ملاتړ هم کوي. که موږ ډېر امریکایي سرتېري له لاسه ورنه کړو، متحده ایالات کولی شي دا وضعیت تر ډېره وخته جاري وساتي."

 

وپلټۍ
پوتین او ټرمپ د یونیم ساعت لپاره ټلیفوني خبرې وکړې
امریکا او ایران د جګړې پر پای ته رسولو هوکړه وکړه؛ خو ایا کوم لوری ګټونکی دی؟
په داسې حال کې چې زیلینسکي د سولې تړون لپاره له ټرمپ سره خبرې کوي روسیې پر کییف بریدونه وکړل
د مهمو خبرونو غور چاڼ
زېلینسکي له پوتین څخه په یوه بې طرفه هېواد کې د مخامخ خبرو غوښتنه وکړه
ټرمپ وايي د ایران لخوا زمونږ پر سرتیرو د مرګوني برید د نه کولو په صورت کې به اوربند دوام وکړي
ټرمپ: د ایران ستر رهبر د جګړې د پای ته رسولو په خبرو کې ښکېل دی
ټرمپ پنځه ځله نتنیاهو غندلی خو وروسته څه پېښ شوي؟
چین او برازیل ژمنه وکړه چې په ګډه به د بهرنیو ننګونو پر وړاندې مقابله وکړي
کیوبا وايي چې پدې هیواد د امریکا د پوځي تیري خطر په ډیرې چټکۍ سره مخ په زیاتیدو دی.
د مونیخ امنیتي کنفرانس مشر: په انقره کې د ناټو په سرمشریزه کې باید د تورکیې ګټې په پام کې ونیول شي
سټارمر د انګلستان په محلي ټاکنو کې د کارګر ګوند له ماتې وروسته له استعفا کولو ډډه وکړه
ټرمپ: له ایران سره په خبرو کې 'ډېر ښه' پرمختګ شوی او ادعا کوي چې هوکړه نږدې ده
شمالي کوریا له خپل اساسي قانون څخه له جنوبي کوریا سره د یوځای کېدو یادونې لرې کړې
سپینه ماڼۍ د ایران سره د حساسې کچې خبرو اترو لپاره د خالي په ورځ کوشنر او ویټکوف پاکستان ته استوي
ایران له امریکا سره د خبرو اترو لپاره پاکستان ته د کوم پلاوي لېږل رد کړل
بلجیم د اروپايي ټولنې نه د اسرائیل پر خلاف د سختو اقداماتو او بندیزونو غوښتنه وکړه
لاوروف : روسیه په استانبول کې د اوکراین سره د خبرو امکان ته مثبت نظر لري
د ایران او امریکا ترمنځه د احتمالي مخامخ مذاکراتو د بل پړاو په اړه بحثونه روان دي
امریکايي رسنۍ : ټرمپ پر ایران د تازه پوځي بریدونو پر غوراوي فکر کوي