د پیسو نړیوال صندوق مشرې کریستالینا جورجیوا د چهارشنبې په ورځ وویل چې پر سعودي عربستان وروستي بریدونه کولی شي "هر ځای" پر خلکو اغېزه وکړي، ځکه چې د انرژۍ له پلوه په دې بډایه سیمه کې شخړې پراخې اقتصادي اندېښنې لا زیاتوي.

په وروستیو ورځو کې د سعودي په مشرۍ ایتلاف او حوثي ملیشو ترمنځ سخته جګړه پیل شوې، چې په ترڅ کې یې د دغه هېواد په کچه پر هوایي ډګرونو او د انرژۍ پر تاسیساتو توغندیز بریدونه شوي دي.

د جګړې دا وروستی پړاو د اونۍ په پای کې د ریاض پر نړیوال هوایي ډګر د حوثي ملیشو د بریدونو له امله پیل شو، چې په پایله کې یې ۱۳ کسان ووژل شول او عملیات یې وځنډېدل؛ دا له ۲۰۱۵ کال راهیسې تر ټولو ناوړه برید ګڼل کېږي.

دې تاوتریخوالي پر نړیوالې ودې د منځني ختیځ د کړکیچ د اغېزو په اړه اندېښنې لا پسې زیاتې کړې دي، ځکه چې د خامو تېلو بیې وروسته له هغه لوړې شوې چې ایران په فبروري کې د امریکا او اسراییلو له بریدونو وروسته مهم سوداګریز مسیر (د هرمز تنګی) عملاً وتاړه.

د پیسو نړیوال صندوق مشرې جورجیوا په بانکاک کې د دغه صندوق او نړیوال بانک د کلنیو غونډو پر مهال په یوه خبري ناسته کې وویل: "د سعودي اقتصاد د سیمې او نړۍ لپاره خورا مهم دی."

هغې وویل: "په دې معنی، دا پرمختګونه کولی شي د هرچا لپاره په هر ځای کې احتمالي منفي اغېزې ولري."

دا خبرداری په داسې حال کې ورکول کېږي چې چارواکي او کارپوهان د تایلنډ په پلازمېنه کې راټول شوي ترڅو د هغو ننګونو په اړه خبرې وکړي چې نړیوال اقتصاد ورسره مخ دی، په شمول د انرژۍ د لګښتونو لوړېدل او د مصنوعي استخباراتو (AI) د چټکې ودې د پایښت په اړه اندېښنې.

په نورو خنډونو کې په پرمختللو اقتصادونو کې د پورونو پړسوب (زیاتوالی) شامل دی، چیرته چې د بانډونو (پور پاڼو) ګټه د څو لسیزو په کچه تر ټولو لوړه شوې ځکه چې پر مرکزي بانکونو فشار زیاتیږي ترڅو د انفلاسیون د کابو کولو لپاره د سود نرخونه لوړ کړي.

جورجیوا وویل: "اوس مهال پالیسي جوړونکو ته زموږ ترټولو لوړ غږ څه دی؟ مخکې له دې چې درزونه پراخ شي، خپل مالي کور ژر تر ژره ترمیم کړئ."

"اوس د دې وخت دی چې عواید لوړ شي، لګښتونه معقول شي او د عامه مالي چارو مدیریت ښه شي."

'وروستي حد ته رسېدل'

د پیسو نړیوال صندوق  د سه شنبې په ورځ د نړۍ د اقتصادي لرلید په خپل مهم راپور کې، د ۲۰۲۶ کال لپاره د نړیوالې ودې وړاندوینه د ۰.۱ سلنې په زیاتوالي سره ۳.۱ سلنې ته لوړه کړه.

خو صندوق دا خبرداری هم ورکړ، که څه هم په مصنوعي ځیرکتیا  کې د پانګونې زیاتوالي نوي اقتصادي فعالیتونه راپارولي، خو بېوزله هېوادونه ترې ګټه نه اخلي ځکه چې دوی د انرژۍ له لوړېدونکو لګښتونو سره مبارزه کوي.

جورجیوا وویل، نړیوال اقتصاد "د پرله پسې تکراري شاکونو او ناڅرګندتیا په وړاندې لا هم مقاومت کوي." خو هغې زیاته کړه: "دا مقاومت خپل وروستي حد ته رسېږي."

د پیسو نړیوال صندوق مشرې د ټیټ عاید لرونکو هېوادونو لپاره د لا زیات ملاتړ غوښتنه وکړه ترڅو "خپل بنسټونه پیاوړي کړي چې د شاکونو په وړاندې مقاومت وکړای شي."

هغې یادونه وکړه چې د سود په نرخونو کې نړیوال لوړوالی د دې لامل شوی چې د پورونو د ورکړې لګښتونه یوه لسیزه مخکې د حکومتونو د عوایدو له ۶ سلنې څخه نن ورځ ۱۴ سلنې ته لوړ شي.

دغه راز صندوق د چهارشنبې په ورځ د خپلې نړیوالې پالیسۍ د اجنډا په خپرولو سره، خبرداری ورکړ چې د پورونو د تادیې ننګونې د "ټیټ عاید لرونکو او زیان منونکو اقتصادونو" لپاره په ځانګړې توګه جدي شوې دي.

جورجیوا وویل چې د پیسو نړیوال صندوق "د نړیوالو اقتصادي نابرابریو د زیاتېدو په اړه د خطر زنګ کړنګوي."

هغې زیاته کړه: "په ډېره ساده ژبه، چین باید ډېر لګښت وکړي، امریکا باید ډېره سپما وکړي او اروپا باید ډېره پانګونه وکړي."

پرمختللو اقتصادونو د کوویډ-۱۹ وبا او په اوکراین او منځني ختیځ کې د جګړو له پیل راهیسې د کورنیو ناخالصو تولیداتو (GDP) په پرتله د خپلو پورونو د تناسب بې سارې لوړوالی لیدلی دی، ځکه چې حکومتونه اړ شوي د دې شاکونو د اغېزو د کمولو لپاره خپل لګښتونه زیات کړي.

د بانډونو د زیاتېدونکې ګټې د کنټرول پر څرنګوالي د بحث پر مهال، جورجیوا ومنله چې "دلته هیڅ کوم جادو نشته."

هغې وویل: "تاسو باید د پورونو د کمولو او راټیټولو په لور حرکت وکړئ."

"(هغه) پیغام چې موږ یې خپلو غړو ته استوو دا دی: بنسټونه مهم دي. خپل کور مو سم کړئ؛ که نه، ستاسو خلک او ستاسو سوداګرۍ به یې بیه پرې کړي."