پداسې حال کې چې د جي ۷ د مشرانو د غونډې اصلي اجنډا د ایران او اسرائیلو ترمنځه روانه جګړه وه ، خو د ټرمپ دریځ او چلند غونډه د خپلو اغیزو لاندې راوسته.
د اوو هېوادونو د مشرانو ډله، چې د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم پکې شامل دی، د دوشنبې په ورځ د کاناډا د راکي غرونو کې د خبرو لپاره چمتو کېږي. د دې غونډې موخه د ايران او اسرائيلو ترمنځ د زياتېدونکي کړکېچ په اړه ګډ دريځ موندل دي.
دا درې ورځنۍ غونډه د کاناناسکيس په غرني ښار کې ترسره کېږي، چې د ټرمپ لپاره د نړيوالې ډيپلوماتيکې اجنډا ته د بېرته راستنیدو نښه ده. ټرمپ د خپلو متحدينو د حيرانولو لپاره د دودونو ماتولو او پر ملګرو او مخالفينو د پراخو تعرفو لګولو له امله مشهور دی.
د کاناډا لومړي وزير مارک کارني د غونډې اجنډا داسې طرحه کړې وه چې د شتمنو صنعتي ډيموکراسيو د دې ډلې غړو ترمنځ اختلافات کم کړي. پدې ډله کې برېتانيا، کاناډا، فرانسه، جرمني، ايټاليا، جاپان او امريکا شامل دي.
خو د غونډې دوه ورځې مخکې اسرائيل نړۍ ته د حيرانۍ وړ په ایران يو ناڅاپي او پراخ پوځي بريد وکړ.
د ډيپلوماتانو په وينا، کاناډا اوس د هېوادونو نظرونه اخلي چې د ايران او اسرائيلو ترمنځ د ګډې غوښتنې لپاره کار وکړي. دا غوښتنه کېدای شي د کړکېچ کمولو غوښتنه وکړي يا د اسرائيلو ملاتړ وکړي، په دې دليل چې د ايران د لانجمنې اټومي پروژې له امله اسرائيل د ځان دفاع حق لري.
د اروپا کمېسيون مشرې اورسولا فون در لاين خبريالانو ته وويل چې هغې د غونډې مخکې د اسرائيل لومړي وزير بنيامين نتنياهو سره خبرې کړې وې او موافقه يې کړې وه چې ايران د کړکېچ اصلي لامل دی.
هغې وويل: "البته، زما په اند د خبرو اترو له لارې حل، په اوږدمهال کې تر ټولو غوره حل دی." خو هغې د سمدستي اوربند غوښتنه ونه کړه.
ټرمپ د اسرائيلو بريدونه ستايلي دي، په دې يادونه سره چې دا بريدونه د امريکا وسلو په مرسته ترسره شوي دي، که څه هم نتنياهو د ټرمپ د عامه غوښتنو پر خلاف عمل وکړ او د خبرو اترو لپاره يې د امريکا غوښتنې ته پام ونه کړ.
په غيرمعمولي ډول، جاپان چې تاريخي توګه يې له ايران سره ښې اړيکې ساتلې دي، د امريکا او اروپا له متحدينو سره مخالفت وکړ او د اسرائيلو بريدونه يې "ډېر د افسوس وړ" وبلل.
اروپايي ځواکونه د ايران پر وړاندې د اسرائيلو د بريدونو په اړه له نيوکې ډډه کوي، سره له دې چې په غزې تړانګه کې د بشري وضعيت په اړه اندېښنې لري.
د فرانسې ولسمشر ايمانويل ماکرون د زغم غوښتنه کړې او ايران ته يې د امريکا سره د خبرو اترو د بيا پيل غوښتنه کړې، په داسې حال کې چې د ايران د اټومي پروګرام د کړکېچ زياتېدو پړه يې پر تهران اچولې ده.
ټرمپ، چې کاناډا ته د سفر په حال کې دی، مخکې د دې هېواد په اړه ملنډې وهلې وې او ويلي يې و چې کاناډا به د امريکا د "۵۱م ايالت" په توګه ښه وي.
د کاناډا د نوي لومړي وزير مارک کارني له راتګ سره، چې د پخواني لومړي وزير جسټن ټروډو ځای يې نيولی، د دواړو هېوادونو ترمنځ کړکېچ يو څه کم شوی دی.
خو لا هم ژور اختلافات شته. ټرمپ د نړيوال اقتصادي نظام د بدلون غوښتونکی دی او ژمنه يې کړې چې د جولای په ۹مه به پر خپلو ملګرو او مخالفينو پراخ تعرفې ولګوي.
فون در لاين، چې د شنبې په ورځ يې له ټرمپ سره ټيلېفوني خبرې کړې وې، هيله څرګنده کړه چې اروپايان به يو حل ته ورسېږي او د امريکا پر چلند يې غيرمستقيمه نيوکه وکړه.
هغې وويل: "راځئ چې زموږ ترمنځ سوداګري عادلانه، د وړاندوينې وړ او پرانيستې وساتو. موږ ټول بايد له محافظه کارۍ ډډه وکړو."
فون در لاين د اوو هېوادونو ډلې ته وړانديز وکړ چې د ايران او اوکراين کړکېچونه سره وتړي، ځکه چې ايران روسيې ته بې پيلوټه الوتکې پلورلې دي.
هغې وويل: "د ايران جوړې شوې بې پيلوټه الوتکې او توغندي په بې توپيره ډول د اوکراين او اسرائيلو ښارونه په نښه کوي. نو ځکه، دا ګواښونه بايد په ګډه حل شي."
د اوکراين ولسمشر ولاديمير زيلينسکي د غونډې ميلمه دی او هيله لري چې له ټرمپ سره خبرې وکړي، که څه هم ټرمپ مخکې په سپينه ماڼۍ کې له هغه سره د ليدنې پر مهال سپکاوی کړی و.
ټرمپ غوښتل چې اوکراين په چټکۍ سره له روسيې سره يو تړون ته ورسېږي، خو هغه وروسته له هغه مايوسه شو چې د روسيې ولسمشر ولاديمير پوتين د امريکا په مشرۍ غوښتنو ته د لنډمهاله اوربند لپاره پام ونه کړ.
ماکرون، بيا، شک څرګند کړ چې پوتين به د منځني ختيځ د منځګړيتوب لپاره مناسب وي.
د فرانسې ولسمشر د کاناناسکيس غونډې ته له تګ مخکې ګرینلنډ ته ولاړ، چیرې چې یې د ټرمپ هغه ګواښونه وغندل چې د ډنمارک خپلواکه سیمه نیولو ته یې اشاره کړې وه.
هغه وويل: "دا د ملګرو کار نه دی."
ټرمپ، له خپلې خوا، د واشنګټن په پوځي پريډ کې د ګډون وروسته غونډې ته ورسېد، چې د هغه د زوکړې له ورځې سره سمون درلود. په دې مهال په ټول هېواد کې د هغه د زياتېدونکي واکمنۍ پر وړاندې مظاهرې وشوې.
