د تورکیې، مصر، اردن، اندونیزیا، پاکستان، قطر، سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو د بهرنیو چارو وزیرانو د سې شنبې په ورځ په یوه ګډه اعلامیه کې د اسرائیلو هغه پریکړه وغندله چې له مخې یې په اشغال شوې لویدیځه غاړه کې پراخې سیمې "دولتي ځمکې" نومولي دي. دوی دا اقدام یو جدي کړکیچ بللی چې نړیوال قانون تر پښو لاندې کوي او د سولې هیلې له منځه وړي.

د تورکیې د بهرنیو چارو وزارت له خوا په خپره شوې رسمي اعلامیه کې راغلي، د اتو هیوادونو لوړپوړو دیپلوماتانو د اسرائیلو له خوا د اشغال شوې لویدیځې غاړې په پراخو سیمو کې د ځمکو د ثبت او ملکیت د تنظیمولو پروسیجرونه، چې له ۱۹۶۷ کال راهیسې دا ډول لومړی اقدام دی، غندلي دي. وزیرانو ویلي چې دا ګام غیرقانوني دی او خبرداری یې ورکړی چې دا به د میشت ځایونو پراختیا او د ځمکو غصب ګړندی کړي.

په ګډه اعلامیه کې ویل شوي: "دا غیرقانوني ګام یو سخت کړکیچ دی چې موخه یې د غیرقانوني میشت ځایونو فعالیت ګړندی کول، د ځمکو غصب، د اسرائیلو د کنټرول ټینګول، او پر اشغال شوې فلسطیني خاوره د غیرقانوني اسرائیلي حاکمیت پلي کول دي."

د نړیوال قانون خلاف

لاسلیک کوونکو ویلي چې دا پریکړه د نړیوال بشردوستانه قانون، په ځانګړې توګه د څلورم جنیوا کنوانسیون، او همدارنګه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا اړوند پریکړه لیکونو، په ځانګړې توګه د ۲۳۳۴ پریکړه لیک، چې له اسرائیلو څخه د میشت ځایونو د فعالیتونو د بندولو غوښتنه کوي، ښکاره سرغړونه ده.

اعلامیې د عدالت نړیوالې محکمې (ICJ) یوې مشورتي نظر ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي چې دا اقدام له هغو موندنو سره په ټکر کې دی چې د اشغال شوې خاورې د حقوقي، تاریخي او ډیموګرافیک حالت د بدلولو پالیسۍ غیرقانوني بولي.

وزیرانو خبرداری ورکړی چې داسې ښکاري چې دا اقدام د "نوي حقوقي او اداري واقعیت" د تحمیلولو لپاره ډیزاین شوی چې د دوه دولتي حل امکانات ګواښي او په سیمه کې د لا بې ثباتۍ خطر رامنځته کوي.

وزیرانو د یو اړخیزو اقداماتو په ردولو سره، پر نړیوالې ټولنې غږ وکړ چې د سرغړونو د مخنیوي او د فلسطینیانو د حقونو د ساتنې لپاره "روښانه او پریکړه کوونکي ګامونه" پورته کړي، په شمول د ځان بسیاینې او د ۱۹۶۷ کال د جون د ۴مې نیټې په کرښو د یوه خپلواک دولت جوړول چې پلازمینه یې ختیځ بیت المقدس وي.