د اسرائیلو لومړي وزیر امریکا ته د تهران پر وړاندې د کلک یووالي په لټه ورسېد. خو پر ځای یې له داسې سپینې ماڼۍ سره مخ شو چې د ډیپلوماسۍ ازمایلو هوډ یې درلود، چې دا د دواړو هېوادونو ترمنځ ستراتیژیک اختلافات په ډاګه کوي، هغه اختلافات چې کولی شي د خبرو اترو راتلونکی پړاو وټاکي.

د اسرائیلو لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو له واشنګټن څخه پرته له هغې پایلې راستون شو چې تمه یې درلوده، یا هغه پایله چې له سفر څخه څو ورځې وړاندې یې خپل کورني اورېدونکي پرې قانع کړي وو.

دا سفر، چې په بیړه یوه اونۍ وړاندې تنظیم شوی و او د نتنیاهو له خوا بېړنی او پرېکنده بلل شوی و، د هغه د دفتر له یوې لنډې او بې اغېزې اعلامیې سره پای ته ورسېد. نه کومه ګډه غونډه وه، نه کوم خبري کنفرانس، او نه هم له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره د ایران په اړه د یووالي کومه عامه اعلامیه.

کله چې نتنیاهو د چهارشنبې په ورځ په سپینه ماڼۍ کې له ټرمپ سره وکتل، ایران د هغه د اجنډا په سر کې و. او اسرائیلو ته د ستنېدو پر مهال، نتنیاهو وویل چې خپل احساسات یې په ډاګه کړي دي – "د ایران سره د هر ډول تړون د امکان په اړه خپله عمومي بې باوري مې نه ده پټه کړې."

د یوه داسې مشر لپاره چې معمولاً ډیپلوماتیکې لاسته راوړنې او د امریکایي ولسمشرانو سره شخصي اړیکې غټوي — لکه په ۲۰۱۵ کال کې کانګرس ته د اوباما ادارې د ایران تړون پر ضد وینا یا د ابراهیم تړون پر مهال له ټرمپ سره نږدې ملګرتیا — دا چوپتیا د پام وړ وه.

ولسمشر ټرمپ، په خپله برخه کې، وویل چې "هیڅ قطعي پریکړه نه ده شوې." سپینې ماڼۍ روښانه کړه چې له ایران سره خبرې اترې د امریکا او ایران ترمنځ د لومړي اکتشافي پړاو وروسته هم روانې دي، چې موخه یې د یوه احتمالي نوي اټومي چوکاټ لپاره د شرایطو ازمایل دي.

همدا هغه سرټکی و چې نتنیاهو یې د مخنیوي هڅه کوله.

یوه لیدنه چې د هغه څه له مخې تعریف شوه چې ونه شول

نتنیاهو واشنګټن ته په داسې حال کې ورسېد چې ویل یې له ایران سره د خبرو لپاره به د اسرائیلو "لارښود اصول" وړاندې کړي. خو په دې اصولو کې — او نه هم په هغه پیغام کې چې هغه وړاندې کړ — کوم بنسټیز نوی شی نه و.

له دریو لسیزو راهیسې، نتنیاهو ایران د اسرائیلو لپاره یو وجودي ګواښ بللی، او په نړیوالو غونډو کې یې د هغه د اټومي هیلو په اړه خبرداری ورکړی، لکه په ۲۰۱۲ کال کې د ملګرو ملتونو په عمومي اسامبله کې، چېرته چې هغه په مشهوره توګه د یوه کارټوني بم پر سر سره کرښه راکاږله.

د هغه موخې ثابتې دي: په هرې ممکنې وسیلې د ایران کمزوری کول؛ که امکان ولري د رژیم بدلون ته ترجیح ورکول؛ او که دا نه کیږي، نو ډاډ ترلاسه کول چې ایران د تل لپاره له اټومي وړتیاوو او اوږد واټنه توغندیو څخه بې برخې شي. د تیر کال د ایران پر مستقیم او بې دلیله برید وروسته، د توغندیو وړتیاوې د اسرائیلو په غوښتنو کې لا ډېرې مرکزي شوې دي.

په واشنګټن کې، نتنیاهو یو سخت دریځ وړاندې کړ:

·         د ایران پر خاوره د یورانیمو نه غني کول، یوه داسې غوښتنه چې د امریکا له پخوانیو مذاکراتي چوکاټونو، لکه د ۲۰۱۵ کال د اټومي تړون (JCPOA) څخه هم سخته ده، چې په هغه کې تر سخت څار لاندې محدودې غني کولو ته اجازه ورکړل شوې وه.

·         د ایران د بالیسټیک توغندیو پر پروګرام سخت محدودیتونه — په غوره توګه له منځه وړل یې — چې د تهران د دفاعي ستراتیژۍ یو اصلي ستون دی او د ایراني مشرانو له خوا له اوږدې مودې راهیسې د نه منلو وړ ګڼل کیږي.

·         د ایران پر سیمه ییزو متحدینو او نیابتي شبکو فشارونه.

·         پر ایران د برید لپاره د اسرائیلو د عمل ازادي، حتی د هر ډول راتلونکي تړون لاندې.

هغه همدارنګه د هر ډول 'لنډمهاله مادو' (sunset clause) سره مخالف دی او د دایمي محدودیتونو غوښتنه کوي چې په سیمه کې د اسرائیلو ستراتیژیک برلاسی تضمین کړي.

خو دا هیڅ یو د امریکا او ایران د ډیپلوماسۍ له لوري سره سمون نه خوري. که څه هم د ټرمپ ادارې لا تر اوسه د یوه احتمالي تړون دقیق شرایط نه دي په ډاګه کړي، خو له واشنګټن څخه لومړني اشارې د اسرائیلو د غوښتنو په پرتله د یوې محدودې موخې ښکارندويي کوي. داسې ښکاري چې تمرکز د ایران د اټومي وسلې جوړولو ته د رسیدو وخت غځولو او د وسلې جوړولو مخنیوي باندې دی — نه د یورانیمو غني کولو په بشپړه توګه له منځه وړلو یا د ایران د بالیسټیک توغندیو پروګرام ړنګولو باندې.

په حقیقت کې، سپینه ماڼۍ داسې ښکاري چې دا ازمایي چې ایا یو داسې تړون چې که څه هم نیمګړی وي خو د پلي کیدو وړ وي، د تاوتریخوالي زیاتولو دمخه ممکن دی. دا چلند دا محاسبه منعکسوي چې د ایران د اټومي پرمختګونو محدودول، حتی که جزوي هم وي، د ټکر یا پوځي اقدام له خطرونو څخه غوره دي.

په ورته وخت کې، ولسمشر ټرمپ خپله لهجه تنده کړې ده. هغه د خبرو اترو لپاره خپله ژمنتیا بیا تکرار کړه خو د یوه سخت خبرداري سره یې یوځای کړه: که ایران له واشنګټن سره اټومي تړون ته ونه رسیږي، پایله به یې، د هغه په وینا، "ډیره دردناکه" وي. د لومړي ځل لپاره، ټرمپ دې التیماتم ته یو مهال ویش هم وټاکه، او وړاندیز یې وکړ چې ډیپلوماسي یوه محدوده کړکۍ لري — شاوخوا یوه میاشت — مخکې له دې چې پایلې یې ولري.

د واشنګټن پیغام قصدي ابهام دی: ډیپلوماسي غوره لار ده، خو اوس په ښکاره توګه وخت تیریږي.

کورني فشارونه او سیاسي ګټې

د نتنیاهو بیړه د کورنیو ملحوظاتو له امله هم ده. د هغه حکومتي ایتلاف له مخ پر ودې فشارونو سره مخ دی، لکه د سخت دریځو مذهبي ګوندونو لپاره له پوځي خدمت څخه د معافیت پر سر شخړې، د اوږدې جګړې له امله د بودیجې محدودیتونه، او د اکتوبر د ۷مې بریدونو او ورپسې سیمه ییز تاوتریخوالي وروسته دوامداره عامه نارضایتي. له ایران سره یو ډراماټیک ټکر — یا حتی دا تصور چې هغه د داسې ټکر مشري کوي — به په سیاسي لحاظ بدلون راوړونکی وي.

ایران په اسرائیلو کې یو له هغو څو مسلو څخه دی چې لاهم د ایتلاف او اپوزیسیون ترمنځ نږدې اجماع لري. نتنیاهو په دې پوهیږي. هغه له اوږدې مودې راهیسې ځان د تهران پر وړاندې د نه بدلیدونکي ساتونکي په توګه معرفي کړی، او هغه اړتیا لري چې اسرائیلي رایه ورکوونکو ته وښيي چې واشنګټن لاهم له هغه سره نږدې همغږي دی.

د اسرائیلي ارزونو له مخې، نتنیاهو واشنګټن ته داسې استخباراتي معلومات راوړي وو چې موخه یې د ایران د نیتونو په اړه شکونه رامنځته کول وو، لکه دا ادعاوې چې تهران خبرې ځنډوي، اعدامونو ته دوام ورکوي، او د توغندیو په اړه په جدي توګه خبرو ته نه حاضریږي. خو که د دې استخباراتو موخه د ډیپلوماسۍ له مسیره ایستل وو، داسې ښکاري چې بریالي شوي نه دي.

د ټرمپ ټیم — چې سټیو ویټکوف، جیرډ کوشنر، مارکو روبیو، او نور پکې شامل دي — واورېدل. خو سپینې ماڼۍ د اسرائیلو دا پایله نه ده منلې چې خبرې اترې بې ګټې دي. پرځای یې، داسې ښکاري چې هوډ لري دا وازمایي چې ایا یو تړون ممکن دی، که څه هم نیمګړی وي.

د نتنیاهو لپاره، د واشنګټن سفر یو ناخوښه حقیقت په ډاګه کړ: اسرائیل کولی شي د امریکا پر پالیسۍ اغېز وکړي، خو هغه کنټرولولی نشي. ډیپلوماسي مخ پر وړاندې روانه ده – که اسرائیل وغواړي او که نه.