ولسمشر اردوغان خبرداری ورکړی چې د جګړې د خطرونو د پراخېدو له امله باید تور سمندرګی د جګړې په ډګر بدل نشي.
د تورکیې ولسمشر د روسیې او اوکراین ترمنځ د زغم غوښتنه وکړه، پر خوندي سمندري ټرانسپورت یې ټینګار وکړ او پر اسرائیل یې د فشارونو غوښتنه وکړه چې د غزې اوربند په بشپړ ډول عملي کړي.
د تورکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د شنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې تور سمندرګی باید د روسیې او اوکراین ترمنځ د نښتې په ډګر بدل نه شي، او ویې ویل چې د بریدونو زیاتوالی د جګړې د پراخېدو خطر رامنځته کوي او حیاتي سمندري سوداګریزې لارې ګواښي.
د ترکمنستان په پلازمېنه عشق اباد کې د سولې او باور نړیوالې غونډې څخه د بېرته راستنېدو پر مهال په الوتکه کې خبریالانو ته په خبرو کې، اردوغان وویل چې وروستیو بریدونو د اوکراین له جګړې څخه تور سمندرګي ته د خطرونو د پراخېدو ګواښ په ډاګه کړی دی.
د تورکیې د دولتي خبري اژانس انادولو په وینا، اردوغان وویل: "تور سمندرګي ته باید د نښتې د ډګر په سترګه ونه کتل شي. دا به د روسیې او اوکراین په ګټه نه وي." هغه زیاته کړه: "هرڅوک په تور سمندرګي کې خوندي سمندري تګ راتګ ته اړتیا لري."
د هغه دا څرګندونې وروسته له هغه وشوې چې د اوکراین پر چرنومورسک بندر په یوه برید کې یوه بهرنۍ بېړۍ، چې د یوې ترکي کمپنۍ له خوا چلول کېده، زیانمنه شوه.
اردوغان وویل، دې پېښې د انقرې هغه اوږدمهاله خبرداری پیاوړی کړ چې که په سمندر کې دښمني زیاته شي، نو د ملکي کښتیو تګ راتګ او سیمه ییز ثبات ته به ګواښ پېښ شي.
د کړکېچ کمولو او خبرو اترو غوښتنې
تاوتریخوالی وروسته له هغه نور هم زیات شو چې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین تېره اونۍ خبرداری ورکړ چې مسکو ښايي د اوکراین پر بندرونو بریدونه زیات کړي او که د روسیې پر ټانکرونو بریدونه دوام ومومي، نو ښايي د کییف د ملاتړو هېوادونو بېړۍ هم په نښه کړي.
اردوغان وویل، ترکیه د کړکېچ کمولو او خبرو اترو لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکوي، او یادونه یې وکړه چې انقرې د جګړې له پیل راهیسې تل د تور سمندرګي له پوځي کړکېچ څخه د لرې ساتلو ملاتړ کړی دی. هغه زیاته کړه چې خوندي سمندري تګ راتګ نه یوازې د ښکېلو غاړو لپاره، بلکې د خوړو او انرژۍ د هغو نړیوالو اکمالاتي ځنځیرونو لپاره هم اړین دی چې د تور سمندرګي پر لارو تکیه لري.
د تورکیې مشر دا هم وویل چې په ترکمنستان کې یې له پوتین سره په لیدنه کې د جګړې او د سولې د پراخو هڅو په اړه خبرې کړې، د انقرې دریځ یې بیا تکرار کړی او د نویو ډیپلوماتیکو نوښتونو هرکلی یې کړی دی. اردوغان وویل چې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په مشرۍ یې د خبرو اترو له هڅو ملاتړ څرګند کړ او اشاره یې وکړه چې ترکیه د سولې هرې باوري پروسې کې د ونډې اخیستو ته چمتو ده.
اردوغان وویل: "سوله لرې نه ده، موږ یې لیدلی شو،" او زیاته یې کړه چې پوتین د انقرې له دریځ او د رغنده رول لوبولو لپاره د هغې له لېوالتیا خبر و.
"دایمي ارامي پر عملي ګامونو پورې تړلې ده"
له اوکراین ورهاخوا، اردوغان سیمه ییزې او نړیوالې مسلې هم په ګوته کړې، چې په منځني ختیځ کې د اسرائیل تېری هم پکې شامل و.
اردوغان پر اسرائیل سخته نیوکه وکړه او ویې ویل چې باید هغه څه له منځه یوسي چې ده د یوه مخ پر ودې امنیتي ګواښ په توګه یاد کړل او د اوربند له ژمنو سره په بشپړه توګه عمل وکړي.
هغه وویل: "اسرائیل باید پر خپلو ژمنو ودریږي، په بشپړ ډول اوربند عملي کړي، او اجازه ورکړي چې په غزه کې ژوند بېرته عادي حالت ته راوګرځي."
اردوغان خبرداری ورکړ چې د اوربند د شرایطو نه مراعت کول په دې سیمه کې د بیاځلي بې ثباتۍ او بشري ناورین خطر رامنځته کوي.
هغه وویل، دایمي ارامي په سیمه کې د وضعیت د ښه کولو او پخوانیو شویو هوکړو ته د درناوي لپاره پر عملي ګامونو پورې تړلې ده.
د تورکیې او اروپايي ټولنې اړیکې، سوریه
د تورکیې اوږدمهاله هڅه چې له اروپايي ټولنې سره یوځای شي. هغه وویل، که دا ټولنه یوه ډېره ستراتیژیکه لیدلوری غوره کړي او د غړیتوب خبرو د پرمختګ لپاره عملي ګامونه واخلي، نو د اروپايي ټولنې او تورکیې اړیکې به ورسره ښې شي.
هغه د سوریې اړوند د مارچ د ۱۰مې هوکړې پر اهمیت هم ټینګار وکړ، هغه یې د سیمې د راتلونکي لپاره خورا مهمه وبلله او ویې ویل چې بشپړ پلي کول به یې تر ټولو غوره پایلې ولري.
د اردوغان څرګندونې د تورکیې د پراخ ډیپلوماتیک انډول ساتلو هڅې منعکسوي، ځکه چې دا هېواد هڅه کوي له روسیې او اوکراین دواړو سره خبرې اترې وساتي، له سیمه ییز ثبات څخه ملاتړ وکړي، او ځان د یوه منځګړي په توګه مطرح کړي، په داسې حال کې چې پر اسرائیل د غزې په اړه فشار راوړي او له لوېدیځو شریکانو څخه د بیاځلي تعامل غوښتنه کوي.
