تورکیې د سومالیلینډ په اړه د اسرائیل اقدام رد کړ، له سومالیا سره یې د انرژۍ او امنیت په برخه کې د نږدې همکاریو ژمنه وکړه

د تورکیې ولسمشر اردوغان د سومالیلینډ په رسمیت پېژندل "د نه منلو وړ" وبلل، په داسې حال کې چې انقره له موګادیشو سره د انرژۍ د استخراج، دفاع او ډیپلوماتیک ملاتړ ژمنه کوي.

د تورکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د اسرائیل هغه پرېکړه غندلې چې سومالیلینډ یې د یوه خپلواک دولت په توګه په رسمیت پېژندلی، او دا اقدام یې غیر قانوني او د سومالیا ځمکنۍ بشپړتیا ته مستقیم ګواښ بللی دی.

ولسمشر اردوغان د سې شنبې په ورځ په استانبول کې د سومالیا له ولسمشر حسن شیخ محمود سره په یوه ګډ خبري کنفرانس کې وویل چې انقره د سومالیا د یووالي او حاکمیت کلک ملاتړ کوي، او ټینګار یې وکړ چې په دغه هیواد کې وروستي امنیتي پرمختګونه باید د هغو کړیو له لوري د "ورانکارو کړنو" له امله زیانمن نه شي چې د سومالیا د بیا رغونې مخالف دي.

هغه وویل: "د دې پروسې په اوږدو کې، موږ به د سومالیا د ځمکنۍ بشپړتیا او سیاسي یووالي په ملاتړ کې ثابت پاتې شو، او د سومالیا د خلکو تر څنګ به دریدو ته دوام ورکړو."

اردوغان له موګادیشو سره د تورکیې د پراخېدونکو اقتصادي او ستراتیژیکو اړیکو باندې هم ټینګار وکړ او په ۲۰۲۶ کال کې یې د انرژۍ د استخراج د عملیاتو د پیلولو پلانونه اعلان کړل.

هغه وویل چې دا هڅې به د سومالیا د خلکو له هوساینې سره د پام وړ مرسته وکړي او یادونه یې وکړه چې تورکیې د انرژۍ په برخه کې خپلې بیړۍ ته دوه نوې د ژورو اوبو د برمه کارۍ کښتۍ ورزیاتې کړي دي.

د سومالیا لپاره د تورکیې ملاتړ

محمود وویل: "د سومالیا لپاره، چې لا هم د خپلې ځمکنۍ بشپړتیا او حاکمیت له ګواښونو سره مخ ده، د تورکیې او تورکي خلکو ملاتړ په کلکه احساس شوی دی"، او له انقرې څخه یې د سیاسي، امنیتي او اقتصادي ملاتړ له امله مننه وکړه.

محمود د اسرائیلو د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو پر دریځ هم نیوکه وکړه او د اسرائیلو له خوا د سومالیلینډ په رسمیت پېژندل یې یو تیری کوونکی او د نه منلو وړ ګام وباله چې د سومالیا له حاکمیت څخه سرغړونه ده.

اسرائیل د جمعې په ورځ اعلان وکړ چې سومالیلینډ یې د یوه خپلواک او خپلواک دولت په توګه په رسمیت پېژندلی دی.

سومالیلینډ له ۱۹۹۱ کال راهیسې له سومالیا څخه د خپلواکۍ له اعلانولو وروسته د یوې خپلواکې سیمې په توګه فعالیت کوي، او خپل اداري، سیاسي او امنیتي جوړښتونه لري. سره له دې، دا سیمه په رسمي توګه د نړیوالې ټولنې له خوا په رسمیت نه ده پېژندل شوې، په داسې حال کې چې د سومالیا فدرالي حکومت لا هم دا سیمه د خپلې خاورې یوه نه بېلېدونکې برخه ګڼي.

موګادیشو په پرله پسې توګه د بهرنیو حکومتونو له خوا له سومالیلینډ سره هر ډول مستقیمې اړیکې رد کړي او خبرداری یې ورکړی چې دا ډول کړنې د سومالیا د یووالي او نړیوال قانون څخه سرغړونه ده.

د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه

اردوغان وویل، ترکیه به د سومالیا د امنیت او ثبات ملاتړ ته دوام ورکړي، او زیاته یې کړه چې دوی به د ترهګرۍ پر وړاندې د سومالیا مبارزې ته هراړخیز ملاتړ چمتو کړي.

هغه وویل، د ترک سوم (TURKSOM) په پوځي روزنیز مرکز کې د سومالیا ملي اردو ته د روزنې او تجهیزاتو ملاتړ د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه کې له موګادیشو سره د انقرې پیوستون څرګندوي.

'د نړۍ څلورمه لویه بیړۍ'

د دې په ټینګار سره چې د انرژۍ په سکتور کې له سومالیا سره همکاري پیاوړې کیږي، اردوغان وویل: "زموږ د اوروچ رئیس (Oruc Reis) د زلزلې څیړنیزې کښتۍ د نهو میاشتو لپاره د سومالیا په سمندري سیمو کې څیړنیز فعالیتونه ترسره کړل."

ولسمشر وویل، په دې برخه کې، ترکیه پلان لري چې په ۲۰۲۶ کال کې د برمه کارۍ عملیات پیل کړي، او زیاته یې کړه چې دا فعالیتونه به د سومالیا د خلکو له هوساینې سره د پام وړ مرسته وکړي.

د تورکیې ولسمشر یادونه وکړه چې انقرې خپلې بیړۍ ته دوه نوې د ژورو اوبو د برمه کارۍ کښتۍ ورزیاتې کړي دي.

اردوغان وویل: "د دې دوو کښتیو لومړۍ، چې موږ یې چاغری بې (Cagri Bey) او یلدرم (Yildirim) نومولي، د سومالیا له سواحلو بهر او بله به په تور سمندرګي کې فعالیت کوي."

هغه زیاته کړه، د دې کښتیو په ورزیاتولو سره، "موږ اوس په دې برخه کې د نړۍ څلورمه لویه بیړۍ لرو."

په سومالیا کې فضایي بندر

د دې په یادونې سره چې د کب نیونې په برخه کې له سومالیا سره لاسلیک شوي تړون همکارۍ ته یو نوی اړخ ورکړی، اردوغان وویل چې د دې تړون په چوکاټ کې به ترکیه د سومالیا د تخنیکي ظرفیت له پراختیا سره مرسته وکړي او د غیر قانوني کب نیونې پر وړاندې د هغې په مبارزه کې به ونډه واخلي.

د تورکیې ولسمشر ټینګار وکړ: "د هغو تړونونو په چوکاټ کې چې موږ لاسلیک کړي، موږ په سومالیا کې د یوه فضایي بندر (spaceport) د جوړولو تصور لرو."

"موږ د پروژې د لومړي پړاو ډیزاین، چې له دریو مرحلو څخه جوړ دی، بشپړ کړی او د تورکیې د فضايي ادارې له لارې مو یې جوړول پیل کړي دي."

د سې شنبې په ورځ، اردوغان په استانبول کې د ولسمشرۍ په دولماباغچه دفتر کې په رسمي مراسمو سره د محمود هرکلی وکړ.

دواړو مشرانو د پلاویو ترمنځ د پراخې غونډې له جوړولو مخکې یوه تړلې غونډه هم وکړه.

د تورکیې له لوري په دې غونډه کې لوړپوړو چارواکو، د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیدان، د انرژۍ او طبیعي سرچینو وزیر الپ ارسلان بایراکتار، د ملي دفاع وزیر یاشار ګولر، او د صنعت او ټکنالوژۍ وزیر محمد فاتح کاچر، د استخباراتو، مخابراتو او دفاعي صنعت له لوړ پوړو مشرانو سره ګډون درلود.