د تورکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د اروپایي اتحادیې څخه وغوښتل چې د ګمرکي اتحادیې تړون تازه کړي او د شینګین ویزې مقررات نرم کړي. ولسمشر اردوغان وویل چې اوسني سیاستونه د سوداګرۍ او تګ راتګ مخه نیسي. په ورته وخت کې د البانیا لومړي وزیر ادي راما هم له اروپا وغوښتل چې خپل بنسټیز آرمانونه بیا راژوندي کړي او تورکیه د سولې او یووالي په ګډ لید کې یو مهم شریک وبولي.
اردوغان د جمعې په ورځ د البانیا په پلازمېنه تیرانا کې د اروپا سیاسي ټولنې په شپږمې سرمشریزه کې وویل: "د شینګین په څېر د ویزې هغه کړنلارې چې زموږ د اتباعو د تګ راتګ او په پایله کې د توکو، خدماتو او پانګې د جریان مخه نیسي، باید بیا وارزول شي."
هغه زیاته کړه چې تورکیه باور لري د اروپایي اتحادیې سره د ګمرکي اتحادیې تازه کول به د اکمالاتو د ځنځیرونو په امنیت کې مرسته وکړي.
اردوغان وویل چې اوسني محدودیتونه نه یوازې د اتباعو تګ راتګ ته زیان رسوي، بلکې د سوداګریزو اړیکو او د اروپا سره د پراخ اقتصادي یووالي لپاره هم خنډ ګرځي.
هغه زیاته کړه: "د اروپا وچې په توګه، موږ باید په کور دننه د نه وېشل کېدونکي امنیت او د شتمنۍ د عادلانه وېش پر اصولو ولاړه بدلون پیل کړو."
اردوغان د اروپا د امنیت راتلونکي په اړه د خبرو پر مهال وویل چې د دفاعي صنعت د پرمختګ لپاره د اروپایي اتحادیې هڅې ګټورې دي.
هغه پر اروپایي هېوادونو غږ وکړ چې په غزه کې د اوربند د ټینګښت لپاره اړینه اراده او علاقه وښيي.
د اوکراین جګړې په اړه، اردوغان ټینګار وکړ چې د روسیې او اوکراین هڅول پرته له دې چې شرایط پرې تحمیل شي، د عادلانه او دوامداره سولې د ترلاسه کولو لپاره یوه اړینه او مهمه مسئله ده.
اردوغان د روسیې او اوکراین د سولې مذاکراتو په اړه د خبریالانو یوې پوښتنې ته په ځواب کې وویل: "زه او زما ورور (د البانیا لومړی وزیر ادي راما) به له البانیا څخه ټولې نړۍ ته د سولې بلنه وکړو."
اردوغان نه د سکینډربیک میدان په دروازه کې د راما لخوا هرکلی وشو، چیرې چې سرمشریزه ترسره شوه.
د اوپرا په تالار کې، چې د سرمشریزې غونډې پکې ترسره شوه، اردوغان د ډنمارک لومړۍ وزیرې میټ فریډریکسن، د اذربایجان ولسمشر الهام عليیف، او د کوسوو ولسمشرې ویوسا عثماني سره لنډې خبرې وکړې.
په ورته وخت کې، د البانیا لومړي وزیر ادي راما وویل چې د اروپایي پروژې لیدونکي لپاره، "تورکیه به د تلپاتې سولې په هر ډول اتحادیه کې یو نه بېلېدونکی شریک وای" – خو دا پروژه "ناکامه شوه."
راما د روښانتیا د فکر او د اروپا سیاسي تاریخ ته په اشارې سره د فرانسوي ډیپلومات او فیلسوف ابې دی سینټ-پیر د ۱۸مې پېړۍ پلان څخه یو یادونه وکړه.
د اسپانیا د جانشینۍ جګړې او د ۱۷۱۳ کال د اوترېچ تړون وروسته، سینټ-پیر د اروپایي هېوادونو یوه فدراسیون انځور کړ – یوه "د تلپاتې سولې اتحادیه" چې جګړه به بې له منځه یوسي
راما وویل: "د هغه په پروژه کې حتی د روسیې، د بالکان او مدیترانې هېوادونو سره همکاري شامله وه چې هغه وخت د عثماني واکمنۍ لاندې وو."
هغه زیاته کړه: "نو زه فکر کوم چې د لیدونکي ابې لپاره، د نن ورځې تورکیه به هم د تلپاتې سولې په اتحادیه کې یو نه بېلېدونکی شریک وای." خو دا پروژه "ناکامه شوه."
راما د روښانتیا د ارزښتونو په اړه خبرې وکړې – نه یوازې سینټ-پیر، بلکې والټېر او کانټ ته په اشارې سره – چې د هغه استدلال ته یې ژوروالی ورکړ.
هغه وویل چې د اصلي سولې پروژه "د کوچنیو ګټو او بې ځایه غوښتنو له امله وژل شوې وه" او خبرداری یې ورکړ چې نننۍ اروپا هم د ورته جال ښکار کېدو خطر لري.
هغه زیاته کړه: "حتی نن ورځ، د اروپا افسانه ژوندۍ ده، او د نن ورځې اروپا سره ورته والی یې حیرانوونکی دی. د تلپاتې سولې خوب د تلپاتې جګړې په ویر بدل شوی."
هغه وویل: "دلته په بالکان کې، موږ جګړه، بمونه، د ځمکې شخړې، ویجاړۍ او ګډوډۍ تجربه کړې دي."
هغه زیاته کړه: "دا زموږ په ژوند کې پېښ شوي، نه په کوم لرې تور او سپین تاریخي سند کې، او موږ زده کړي چې سولې هېڅ سیال نه لري."
د هغه وینا د دوو اروپاوو ترمنځ توپیر وړاندې کړ: یوه چې د نظامي کولو او وېرې لخوا تعریف شوې، او بله چې د روښانتیا، انساني عقل، او د خپلو دښمنانو په انسانیت باور باندې ولاړه ده.
هغه خبرداری ورکړ: "د سولې دښمنان باید موږ د وسلو د ستاینې په لور ونه کاږي."
هغه زیاته کړه: "په داسې حال کې چې موږ د مقاومت، دفاع او نوو نظامي وړتیاوو په اړه د فکر کولو حق لرو، موږ باید هغه بله اروپا هیره نه کړو – د روښانتیا اروپا ... او د تلپاتې سولې لپاره هڅه، نه یوازې زموږ ترمنځ، بلکې حتی زموږ دښمنانو سره."
