ارمنستان او آذربایجان د امریکا په منځګړیتوب په سپینه ماڼۍ کې یو تاریخي د سولې تړون لاسلیک کړ، چې د دې دواړو سویلي قفقاز هېوادونو ترمنځ د څو لسیزو جګړې ته رسمي پای ورکوي.

دغه تړون د جمعې په ورځ د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په کوربه‌توب یوې غونډې کې لاسلیک شو. ټرمپ دغه تړون چې د آذربایجان ولسمشر الهام علی یف او د ارمنستان لومړي وزیر نیکول پاشینیان لاسلیک کړ، د "تاریخي پرمختګ" په توګه یاد کړ.

د تړون د لاسلیک وړاندې، ټرمپ وویل: "موږ په دې بریالي شو چې د ارمنستان او آذربایجان ترمنځ د څو لسیزو جګړې وروسته سوله راولو."

هغه د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو، ځانګړي استازي سټیو ویتکوف او نورو چارواکو هڅې وستایلې چې د دې تړون په ترلاسه کولو کې یې مرسته وکړه.

ټرمپ زیاته کړه: "ارمنستان او آذربایجان ژمن دي چې د تل لپاره جګړه ودروي، سوداګري، سفر او ډیپلوماتیکې اړیکې پرانیزي او د یو بل حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا ته درناوی وکړي."

د تړون د یوې برخې په توګه، ټرمپ د آذربایجان سره د امریکا د پوځي همکارۍ محدودیتونه لرې کړل او اعلان یې وکړ چې امریکایي شرکتونه به په دواړو هېوادونو کې په ځانګړي ډول د انرژۍ، زیربناوو او ټکنالوژۍ په برخو کې سترې پانګونې وکړي.

سپینې ماڼۍ وویل چې متحده ایالات به له ارمنستان او آذربایجان سره جلا تړونونه لاسلیک کړي چې د سرحدي امنیت، اقتصادي همکارۍ، ټکنالوژۍ شراکت او سوداګرۍ په اړه به وي.

د تړون یوه مهمه برخه د سویلي قفقاز لپاره د "ټرمپ د سولې او هوساینې دهلیز" په نوم د یوه ستراتیژیک دهلیز د پرمختګ لپاره ځانګړې امریکایي پرمختیايي حقونه شامل دي.

د آذربایجان ولسمشر علی یف دغه تړون د "تاریخي شېبې" په توګه وستایه او ویې ویل: "موږ د امریکا سره په خپلو دوه اړخیزو اړیکو کې نوی فصل پرانیزو. دا د سولې تړون د ستراتیژیکې همکارۍ پیل دی."

د ارمنستان لومړي وزیر پاشینیان هم ورته احساس څرګند کړ او دغه تړون یې "د سولې لپاره یو ستر ګام" وباله چې به په سیمه او نړۍ کې مثبت اغېز ولري. هغه زیاته کړه: "نن موږ یو ستر پړاو ته رسېدلي یو او د ارمنستان او آذربایجان ترمنځ د نوې تاریخ بنسټ ږدو."

د نوبل د سولې جایزې لپاره ګډ نوماندۍ

په یوه حیرانوونکي ګام کې، علی یف وړاندیز وکړ چې ارمنستان او آذربایجان دې په ګډه ټرمپ د نوبل د سولې جایزې لپاره نوماند کړي.

علی یف وویل: "نو شاید موږ د لومړي وزیر پاشینیان سره موافقه وکړو چې د نوبل کمېټې ته ګډ غوښتنلیک واستوو ترڅو ولسمشر ټرمپ ته د نوبل د سولې جایزه ورکړل شي."

پاشینیان ځواب ورکړ: "زه فکر کوم چې ولسمشر ټرمپ د نوبل د سولې جایزې مستحق دی او موږ به د دې ملاتړ وکړو او هڅه به وکړو چې دا ترلاسه کړو."

د امریکا چارواکو وویل چې دغه تړون د څو میاشتو د ډیپلوماتیکو هڅو پایله ده او د دواړو ګاونډیو ترمنځ د بشپړ عادي اړیکو لپاره بنسټ جوړوي.

ارمنستان او آذربایجان له ۱۹۸۰مو کلونو راهیسې په یوه سختې شخړې کې ښکېل وو، کله چې د ارمنستان ځواکونو د ناګورنو-قره باغ سیمه ونیوله، چې په نړیواله کچه د آذربایجان برخه ګڼل کېږي.

د شوروي اتحاد له سقوط وروسته، دواړو هېوادونو په ۱۹۹۱ کال کې د دې سیمې پر سر دوه پراخې جګړې وکړې.

په ۲۰۲۳ کال کې، آذربایجان د ناګورنو-قره باغ سیمه د یروان ملاتړ لرونکو ځواکونو پر وړاندې په یوه چټک پوځي عملیاتو کې آزاد کړه.

تورکیې د تړون هرکلی وکړ

په همدې حال کې، تورکیې د آذربایجان او ارمنستان ترمنځ د تلپاتې سولې د ټینګښت لپاره د ترلاسه شوي پرمختګ هرکلی وکړ "او په دې اړه په واشنګټن کې ثبت شوې ژمنې وستایلې."

د تورکیې د بهرنیو چارو وزارت په یوه بیان کې وویل: "په داسې وخت کې چې نړیوالې شخړې او کړکېچونه زیاتېږي، دا ګام د سیمه‌ییزې سولې او ثبات د ودې لپاره یو ډېر مهم پرمختګ دی. موږ د دې پروسې په برخه کې د امریکا د ادارې هڅې ستایو."

تورکیې وویل چې د سویلي قفقاز لپاره د سولې او هوساینې د ترلاسه کولو لپاره یوه "تاریخي موقع" رامنځته شوې ده او زیاته یې کړه: "موږ به د دې موقع د ترلاسه کولو لپاره هڅو ته دوام ورکړو او د خپل ورور آذربایجان د هڅو ملاتړ به وکړو."