ټرمپ د لسو ورځو لپاره د ایران پر انرژۍ تاسیساتو بریدونه وځنډول او ویې ویل چې خبرې اترې 'ښې روانې دي'

ټرمپ د خبرو اترو د پرمختګ ستاینه وکړه، په داسې حال کې چې ایران د جګړې پای ته رسولو لپاره د امریکا وړاندیز 'یو اړخیز او ناعادلانه' بللی او رد کړی یې دی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان کړی چې د تهران په غوښتنه به د لسو ورځو لپاره د ایران پر انرژۍ تاسیساتو بریدونه ودروي او ویلي یې دي چې له ایران سره خبرې اترې "ډېرې ښې روانې دي"، که څه هم یوه ایراني چارواکي د جګړې پای ته رسولو لپاره د امریکا وړاندیز "یو اړخیز او ناعادلانه" بللی او رد کړی یې دی.

دغې جګړې زرګونه کسان وژلي، ګاونډیو هېوادونو ته غځېدلې او د انرژۍ د بیو د لوړېدو له امله یې د نړۍ پر اقتصاد هم ناوړه اغېز کړی دی. دا جګړه وروسته له هغې پیل شوه چې امریکا او اسرائیل د فبرورۍ په ۲۸مه بریدونه پیل کړل.

د پنجشنبې په ورځ، ټرمپ په سپینه ماڼۍ کې د کابینې په غونډه کې ګواښ وکړ چې که ایران هوکړه ونه کړي، نو پر دغه هېواد به فشارونه ډېر کړي. خو وروسته یې پر خپله ټولنیزه رسنۍ  ولیکل چې د ایران پر انرژۍ تاسیساتو به د لسو ورځو لپاره د ۲۰۲۶ کال د اپریل تر ۶مې پورې بریدونه ودروي.

هغه په خپل ټروت سوشل پوسټ کې زیاته کړه: "خبرې اترې روانې دي او د فېک نیوز رسنیو او نورو د غلطو څرګندونو برعکس، دا خبرې ډېرې ښې روانې دي."

هغه وروسته د فاکس نیوز "The Five" پروګرام ته وویل چې ایرانیانو د اوو ورځو د ځنډ غوښتنه کړې وه. تهران تر اوسه په دې اړه غبرګون نه دی ښودلی.

وال سټریټ ژورنال د سولې د خبرو د منځګړو په حواله ویلي چې ایران د خپلو انرژۍ پر تاسیساتو د بریدونو د لسو ورځو ځنډولو غوښتنه نه ده کړې.

بې پیلوټه ګړندۍ کښتۍ

دغې جګړې د کښتیو تګ راتګ په پراخه کچه ګډوډ کړی، د خامو تیلو بیې یې شاوخوا ۴۰ سلنه لوړې کړې او اسیا ته د مایع طبیعي ګاز (LNG) په لېږد کې یې دوه پر درېیمه برخه زیاتوالی راوستی دی. د نایتروجن پر بنسټ د کیمیاوي سرې بیې، چې د خوړو تولید لپاره حیاتي دي، شاوخوا ۵۰ سلنه لوړې شوې دي.

د ټرمپ د خوشبینۍ ډکې ارزونې سره سره، ایران د امریکا او اسرائیل بریدونو ته په ځواب کې پر اسرائیل او د امریکا پر اډو بریدونو ته دوام ورکړ؛ دې هېواد د خلیج پر ځینو هېوادونو هم بریدونه وکړل او د هرمز تنګي له لارې یې په عملي توګه د منځني ختیځ د سون توکو صادرات بند کړل.

پنټاګون ویلي، متحده ایالاتو د ایران پر وړاندې په خپلو عملیاتو کې د ګزمې لپاره بې پیلوټه ګړندۍ کښتۍ ځای پر ځای کړې دي. دا لومړی ځل دی چې واشنګټن په یوه فعاله جګړه کې د دا ډول کښتیو کارول تاییدوي.

ټرمپ وویل چې که ایران د امریکا غوښتنې ونه مني، نو امریکا به یې پر "بدترین کابوس" بدله شي. د امریکا په غوښتنو کې د هرمز تنګي پرانیستل او د تهران د اټومي پروګرام پای ته رسول شامل دي.

هغه وویل، د ایران د تیلو کنټرولول یو انتخاب دی، خو په دې اړه یې نور جزئیات ورنه کړل.

یوه ایراني چارواکي وویل چې د امریکا یو ۱۵ ماده‌ییز وړاندیز، چې د پاکستان له لارې تهران ته رسول شوی و، د چهارشنبې په ورځ د لوړپوړو ایراني چارواکو او د ایران د ستر مذهبي مشر د استازي لخوا په تفصیل سره وڅېړل شو.

هغه وویل، که څه هم دوی احساس کړه چې دا وړاندیز یوازې د امریکا او اسرائیل ګټې خوندي کوي، خو ډیپلوماسي لا پای ته نه ده رسېدلې.

خو جګړې بیا هم زور اخیستی.

د پنجشنبې په ورځ ایران پر اسرائیل د توغندیو څو پرله پسې بریدونه وکړل، چې تل ابیب، حیفا او نورې سیمې یې په نښه کړې. د اسرائیل د پوځ په وینا، لږ تر لږه یو بالستیک توغندی پر تل ابیب ولګېد، په داسې حال کې چې نورو توغندیو خوشه يي مهمات لېږدول چې کوچنۍ چاودېدونکې توکي یې خپاره کړل او کورونو او موټرو ته یې زیان واړاوه.

د اسرائیل امبولانس خدماتو وویل چې په نهاریه ښار کې یو سړی وروسته له هغه ووژل شو چې حزب الله پر دغه شمالي ښار د توغندیو برید وکړ.

په ایران کې، بریدونو د بندر عباس جنوبي ښار او د شیراز ښار په څنډه کې یو کلی په نښه کړ. د راپورونو له مخې په اصفهان کې د یوه پوهنتون ودانۍ هم په نښه شوې ده.

د هرمز تنګي مسئله

ټرمپ د پنجشنبې په ورځ وړاندیز وکړ چې ایران دې په خبرو اترو کې د ښه نیت د څرګندولو لپاره د هرمز تنګي له لارې د تیلو ۱۰ ټانکرونو ته د تېرېدو اجازه ورکړي، چې په کې ځینې د پاکستان تر بیرغ لاندې کښتۍ هم شاملې دي.

ولسمشر منځني ختیځ ته زرګونه سرتېري استولي، چې ځینې یې لا دمخه رسېدلي دي، او دې کار د ځمکني یرغل تمې زیاتې کړې دي، که څه هم جزئیات یې لا هم لږ دي.

د ټرمپ ځانګړي استازي، سټیو ویټکوف، تایید کړه چې امریکا د جګړې د پای ته رسولو لپاره د خبرو اترو د بنسټ په توګه یو "۱۵ ماده‌ییز عملي پلان" استولی دی.

د سرچینو او راپورونو له مخې، په دې پلان کې د ایران د اټومي پروګرام له منځه وړلو څخه نیولې د توغندیو تر محدودولو او په عملي توګه د هرمز تنګي د کنټرول سپارلو پورې غوښتنې شاملې دي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر وویل چې د امریکا او ایران ترمنځ "غیر مستقیمې خبرې" د اسلام اباد له لارې د پیغامونو په وسیله روانې دي، او د ترکیې او مصر په ګډون نور هېوادونه هم د منځګړیتوب له هڅو ملاتړ کوي.

هر ډول خبرې اترې به ډېرې پېچلې ښکاري.

ایراني سرچینو ویلي، ایران د جګړې له پیل راهیسې خپل دریځ سخت کړی او د راتلونکو پوځي اقداماتو پر وړاندې د ضمانتونو، د زیانونو د جبران او د هرمز تنګي د رسمي کنټرول غوښتنه کوي. سیمه ییزو سرچینو ویلي، ایران منځګړو ته دا هم ویلي چې لبنان باید په هر ډول اوربند تړون کې شامل وي.

ټرمپ دا نه دي په ډاګه کړي چې امریکا په ایران کې له چا سره خبرې کوي، ځکه چې د منځني ختیځ په جګړه کې د زرګونو وژل شویو کسانو په منځ کې ډېر لوړ پوړي چارواکي هم شامل دي.