د نړیوالې جنایي محکمې (ICC) مرستیالې څارنوالې نازحت شمیم خان وویل چې "معقول او منلو  شکونه شتون لري چې د لویدیځ سوډان په جګړه ځپلي دارفور سیمه کې جنګي جرمونه او د انسانیت ضد جرمونه ترسره شوي دي".

نازحت شميم خان د پنجشنبې په ورځ د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته د ۲۰۲۳ کال راهیسې روانې خونړۍ جګړې په اړه د خپل دفتر څېړنې وړاندې کړې. هغې وویل چې د دارفور د کړاوونو ژوروالی بیانولو لپاره مناسبې کلمې موندل ستونزمن دي.

هغې زیاته کړه: "د خپلو خپلواکو څېړنو پر بنسټ، زموږ د دفتر دریځ روښانه دی. موږ معقول دلایل لرو چې باور وکړو چې د جګړې جرمونه او د بشریت پر وړاندې جرمونه په دارفور کې ترسره شوي او لا هم روان دي."

خان وویل چې د څارنوالۍ دفتر خپلې څېړنې د لویدیځ دارفور په جرمونو متمرکزې کړې دي، او له هغو قربانیانو سره یې مرکې کړې دي چې ګاونډي هېواد چاد ته تښتېدلي دي.

هغې د یو "نه زغمل کېدونکي" بشري وضعیت تفصیل ورکړ، چې په کې روغتونونه او د بشري مرستو کاروانونه په نښه شوي دي. هغې خبرداری ورکړ چې "لوږه مخ په زیاتېدو ده" ځکه چې مرستې هغو کسانو ته نه رسېږي چې په سخت حالت کې دي.

خان وویل: "خلک له اوبو او خوراکي توکو څخه بې برخې کېږي. جنسي تېری او جنسي تاوتریخوالی د وسلې په توګه کارول کېږي." هغې زیاته کړه چې د پیسو لپاره تښتونې "عامه کړنه" ګرځېدلې ده.

خان خبرداری ورکړ، "چې موږ باید په دې اړه هیڅ شک ونه کړو، حالات لا هم خرابېدای شي."

خطرناکه سیمه

د ملګرو ملتونو امنیت شورا په ۲۰۰۵ کال کې د دارفور وضعیت نړیوالې جزایي محکمې ته وسپاره، چې په ۲۰۰۰مو کلونو کې د دې سیمې په جګړو کې شاوخوا ۳۰۰,۰۰۰ کسان وژل شوي وو.

په ۲۰۲۳ کال کې، د سوډاني پوځ او د سیالې ملېشې "چټک ملاتړ ځواک" (RSF) ترمنځ د نوې جګړې له پیل وروسته، نړیوالې جزایي محکمې په دارفور کې د جګړې جرمونو په اړه نوې څېړنه پیل کړه.

د چټک ملاتړ ځواک مخکینی ډله، چې هغه مهال د حکومت پورې تړلې ملېشه "جنجاوید" په نوم پېژندل کېده، شاوخوا دوه لسیزې وړاندې په دې پراخه لویدیځه سیمه کې د نسل وژنې په تور تورنه شوې وه.

د نړیوالې جزایي محکمې قاضیان تمه کېږي چې په ۲۰۲۴ کال کې د علي محمد علي عبدالرحمن، چې د علي کوشېب په نوم پېژندل کېږي، د محاکمې پای ته رسېدو وروسته، د دارفور په جرمونو لومړنۍ پرېکړه اعلان کړي.

خان وویل: "زه غواړم هغو کسانو ته چې اوس په دارفور کې دي او د دې سیمې پر خلکو نه تصور کېدونکي ظلمونه کوي، روښانه پیغام ورکړم — هغوی کېدای شي اوس د معافیت احساس وکړي، لکه څنګه چې علي کوشېب په تېرو وختونو کې احساس کاوه."

هغې زیاته کړه: "خو موږ په دې سخت کار کوو چې د علي کوشېب محاکمه یوازې د دې وضعیت په اړه د نورو محاکمو لپاره پیل وي."