فیدان: تورکیه د ایران پر وړاندې د 'هر ډول پوځي مداخلې' مخالفت کوي
د تورکیې د بهرنیو چارو وزیر وايي، د ایران اقتصادي ستونزې پر دغه هېواد د لګول شویو بندیزونو له امله دي، او له 'ځینو اړخونو' سره د تهران د ستونزو حلول د انقرې په ګټه دي.

هاکان فیدان په استانبول کې خبریالانو ته وویل: "کله چې له نږدې وکتل شي، داسې کوم حالت نشته چې په بهر کې د ایران د دښمنو هېوادونو اشتها د رژیم پر وړاندې دښمنۍ ته راوپاروي. خو د موجوده پالیسیو له امله رامنځته شوې اقتصادي ستونزې او د هغو په کمولو کې پاتې راتلل، جدي ستونزې رامنځته کوي. موږ نه غواړو دلته کومه مداخله ووینو."

هغه د امریکا د ولسمشر وروستیو څرګندونو ته په اشارې سره زیاته کړه: "کله چې تاسو د (ډونالډ) ټرمپ پالیسیو ته وګورئ، موږ تر اوسه د ځمکنیو ځواکونو د کارولو لپاره کومه قوي ترجیح نه ده لیدلې."

نوموړي د وروستیو لاریونونو په اړه وویل، کله چې یو هېواد له بندیزونو سره مخ وي، ځینې اقتصادي خدمتونه محدودېږي، او زیاته یې کړه: "ایران لوی نفوس او یوه خوځنده ټولنه لري. دا هېواد پوه او بافکره خلک لري چې د ژوند کولو او په ټولنیز ژوند کې د ګډون لپاره خورا قوي هیله لري. کله چې تاسو له داسې یوې ټولنې څخه ځینې فرصتونه واخلئ، دا ډول ستونزې راپورته کېږي."

هغه زیاته کړه: "هغه څه چې دلته ګډوډي رامنځته کوي دا دي چې د اقتصادي او نورو ستونزو له امله د خلکو کړاوونه ښايي د رژیم پر وړاندې د یو ایډیالوژیک پاڅون په توګه راڅرګند شي؛ په حقیقت کې، دا یوه ګونګه یا مبهمه ساحه جوړوي."

فیدان د تورکیې لپاره د ایران پر اهمیت ټینګار وکړ او ویې ویل: "هر هغه څه چې له ایران سره تړاو لري 'پر موږ اغېز کوي' "، او زیاته یې کړه چې له "ځینو اړخونو" سره د تهران د ستونزو حلول د انقرې په ګټه دي.

فیدان وویل چې هغه له خپلو ایراني سیالانو غوښتي چې له نورو هېوادونو سره خپلې ستونزې حل کړي: "ایران باید خپلې نړیوالې اټومي مسلې له ډیپلوماسۍ له لارې او له هېڅ فرصت له لاسه ورکولو پرته حل کړي، ترڅو هغه ځینې بنسټیزې ستونزې چې د اقتصادي مشکلاتو لامل کېږي، له منځه لاړې شي."

هغه وویل، ترکیه به د ایران په اړه د پرمختګونو څارنې او خپلو ډیپلوماتیکو هڅو ته دوام ورکړي.

سوریه

فیدان وویل، ترهګره ډله YPG لا هم "سیمې او موږ دواړو ته ګواښ" پېښوي، او زیاته یې کړه چې ترکیه په سوریه کې له کردانو سره کومه ستونزه نه لري، بلکې له یوې ترهګرې ډلې سره ستونزه لري چې په څلورو هېوادونو کې په بېلابېلو نومونو فعالیت کوي.

هغه د هغه تړون په اړه چې ترکیه او د سوریې حکومت وايي YPG پرې عمل نه دی کړی، وویل: "موږ غواړو د مارچ د ۱۰مې تړون پلی شي، که څه هم ستونزې رامنځته کوي."

فیدان وویل، انقره حیرانه ده چې ځینې هېوادونه د YPG او ترهګرې ډلې PKK ترمنځ د "نوو کشف شویو" اړیکو خبرې کوي، او زیاته یې کړه چې د دوی اړیکې "له ډېرې مودې راهیسې یوه عامه پوهه ده."

هغه په حلب ښار کې وروستیو تاوتریخوالو ته په اشارې سره وویل: "د حلب په اړه، موږ خبرداری ورکړی و چې دا بهیر باید د وسلو کارولو ته ونه رسېږي. دا یوه تکراري بېلګه ده. له تل رفعت او عین العرب څخه پیل، موږ روښانه کړه چې هلته د دوی شتون غیرقانوني دی. که دوی غواړي ښه نیت وښيي، باید د ډیپلوماسۍ او خبرو اترو پر بنسټ یو بهیر ته ننوځي. دوی نه د دې ځواک لري او نه هم دا ذهنیت چې له ګڼو اړخونو سره تعامل وکړي او دومره پېچلی وضعیت مدیریت کړي."

هغه زیاته کړه: "د سوریې په اساسي قانون کې د ټولو اقلیتونو استازیتوب اړین دی. مهم انډول دلته دی: د یوې جلا سیاسي ډلې په توګه په بهیر کې ګډون کول اصلي ستونزه ده. تر یوه بیرغ لاندې ژوند کول، په داسې حال کې چې هر څوک خپل هویت وساتي او له ملي سرچینو څخه په مساوي توګه ګټه پورته کړي، یو ډېر مناسب جوړښت دی. له دې پرته، د هېواد وېشل پر سیاسي واحدونو او د تړلو سیمو (enclaves) جوړول به د ټوټه کېدو لپاره لاره هواره کړي، چې خورا ډېر احتیاط ته اړتیا لري."

YPG د ترهګرې ډلې PKK سورۍ څانګه ده.

اوکراین

فیدان دا هم وویل، که د اوکراین د سولې تړون وشي، په تور سمندرګي کې به د تورکیې سمندري ځواکونه قومانده په غاړه ولري.

هغه زیاته کړه: "که د سولې تړون وشي، دا به درې اړخونه ولري: سوله به څنګه څارل کېږي، د اوکراین د مخنیوي وړتیا به څنګه ساتل کېږي، او د سرغړونو په صورت کې به کوم اقدامات ترسره کېږي. له پوځي پلوه، سوله درې ډګرونه لري: ځمکه، هوا او سمندر. تور سمندرګی هغه سیمه ده چې نېغ په نېغه له تورکیې سره تړاو لري."

هغه وویل: "د روسیې او اوکراین جګړې او د ټرانس اټلانټیک اړیکو پرمختګونو د اروپايي ټولنې امنیت ورځ تر بلې تر پوښتنې لاندې راوستی دی. تورکیې، په ځانګړې توګه زموږ د ولسمشر رجب طیب اردوغان په مشرۍ، په دې بهیر کې د پام وړ هڅې کړې دي. دا هڅې به تر ۲۰۲۶ کال پورې دوام وکړي."