له اوکراین، روسیې او امریکا ترمنځ د خبرو اترو پرمختګ څخه نیولې تر د PKK ترهګرې ډلې د منحل کېدو پورې، تورکیې نه یوازې خپل سیمهییز نفوذ ښودلی، بلکې د نړیوال ځواک په توګه د خپل رول د پراختیا څرګندونه یې هم کړې ده.
په استانبول کې د اوکراین، روسیې او امریکا د سولې خبرې
د اونۍ تر ټولو مهم پرمختګ د دې اعلان و چې د اوکراین، روسیې او امریکا لوړپوړي استازي به په استانبول کې سره وویني ترڅو د اوکراین د جګړې د پای ته رسولو لارې چارې وپلټي.
که څه هم اوربند لا تر اوسه نه دی اعلان شوی، خو په تورکیه کې د لوړو کچو خبرو اترو پرېکړه د ختیځ او لویدیځ ترمنځ د بېطرفه منځګړي په توګه د انقرې اعتبار څرګندوي — هغه رول چې تورکیې د جګړې له لومړیو ورځو راهیسې پاللی دی.
د سه شنبې په ورځ، د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي په کیف کې خبریالانو ته وویل چې د پنجشنبې په ورځ به په انقره کې د تورکیې له ولسمشر رجب طیب اردوغان سره وګوري، چیرې چې دوی به د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین د راتګ انتظار وکړي. که چېرې د روسیې ولسمشر په دې غونډه کې ګډون وکړي، د امریکا چارواکو اعلان وکړ چې ولسمشر ټرمپ به هم استانبول ته د سولې په خبرو کې د ګډون لپاره سفر وکړي.
په همدې ورځ، د ناټو عمومي منشي مارک روت د تورکیې سفر وکړ، چیرې چې هغه د تورکیې له ولسمشر رجب طیب اردوغان او د بهرنیو چارو وزیر حقان فیدان سره ولیدل. دا لیدنه د ناټو د بهرنیو چارو وزیرانو د غیر رسمي غونډې لپاره ترسره شوه چې ټاکل شوې د مې له ۱۴ څخه تر ۱۵ پورې په انتالیا کې ترسره شي. د روت د سفر اصلي تمرکز د اوکراین د سولې خبرې وې.
د دوشنبې په ورځ د ملي امنیت په برخه کې یو له تر ټولو مهمو پرمختګونو څخه د PKK ترهګرې ډلې د رسمي منحل کېدو اعلان و. دا د تورکیې د څو لسیزو اوږدې ترهګرۍ ضد مبارزې په تاریخ کې یو تاریخي بدلون ګڼل کېږي.
د دې ډلې د ماتې لامل د تورکیې بریالۍ ستراتیژي ګڼل کېږي چې په کې د پوځي عصري کولو، د کورني تولید ډرونونو له لارې پراخ څار، او په جنوب ختیځو ولایتونو کې دوامداره اقتصادي او ټولنیزې پانګونې شاملې دي.
دا اقدام د لویدیځو حکومتونو له خوا په خاموشۍ سره وکتل شو، خو په کور دننه د سولې او ثبات لپاره د لویې بریا په توګه وستایل شو.
په یوه بله مهمه پېښه کې، د سه شنبې په ورځ د امریکا ولسمشر ټرمپ اعلان وکړ چې امریکا به په سوریه ټول بندیزونه لرې کړي، وروسته له دې چې هغه له ولسمشر اردوغان سره خبرې وکړې.
که دا اقدام عملي شي، نو دا به د بیا رغونې هڅو او سیمهییزې بیا یوځای کېدو لپاره لار هواره کړي، په داسې حال کې چې تورکیه به د خپل جنوبي ګاونډي د ثبات او بیا رغونې په برخه کې مرکزي رول ولوبوي.
دا د هغو راپورونو وروسته راځي چې تورکیې د امریکا او سوریې د استازو ترمنځ د شاته پردې خبرو اترو کوربهتوب کړی، چې موخه یې په سیمه کې د کړکېچونو کمول او بشري بحرانونو ته د حل لارې موندل دي.
ایران–اروپا او حماس–پاکستان د انقرې منځګړیتوب ستاینه وکړه
د تورکیې ډیپلوماتیک توازن نور هم پراخ شو، ځکه چې ایراني او اروپايي چارواکي په انقره کې سره ولیدل ترڅو د اټومي کړکېچ کمولو او سوداګریزې اړیکې عادي کولو په اړه ځنډېدلې خبرې بیا پیل کړي. د ایران، بریتانیا، فرانسې او جرمني پلاوي ترمنځ خبرې به د جمعې په ورځ په استانبول کې ترسره شي.
که څه هم د خبرو جزئیات لا څرګند نه دي، خو یوازې دا چې ترکیه د کوربه په توګه غوره شوې، د دې هېواد د بېطرفۍ او د پیچلو خبرو اترو په برخه کې د باور وړتیا څرګندوي.
په یوه سمبولیک اقدام کې، د فلسطین د مقاومت ډلې حماس او د پاکستان حکومت دواړو د ولسمشر اردوغان د هغه رول ستاینه وکړه چې د بشري مرستو د لارو او د اوربند د خبرو اترو په اسانتیا کې یې ترسره کړی دی.
په لیبیا کې د ثبات راستنېدل د تورکیې په ملاتړ د لومړي وزیر په مرسته
په شمالي افریقا کې، تورکیې یو بل ستراتیژیک پرمختګ ترلاسه کړ، ځکه چې د لیبیا د ملګرو ملتونو له خوا پېژندل شوی لومړی وزیر عبدالحمید دبیبه، چې د انقرې ملاتړ یې درلود، خپل سیاسي واک پیاوړی کړ او د داخلي مخالفتونو مخه یې ونیوله.
دا پرمختګ د لیبیا په سیاسي چاپېریال کې د تورکیې نفوذ بیا تاییدوي — هغه هېواد چې انقرې په کې په ډیپلوماسۍ او دفاع دواړو کې پراخه پانګونه کړې ده.
د ډیپلوماسۍ اونۍ: د تورکیې وخت
په یوازې یوه اونۍ کې، ترکیه د لږ تر لږه شپږو لویو جیوپولیټیکو کړکېچونو په مرکز کې ځای لري.
که دا د منځګړیتوب له لارې وي، که د پوځي نفوذ یا ډیپلوماتیک مهارت له لارې، ولسمشر اردوغان ترکیه داسې یو هېواد ګرځولی چې د سولې، جګړې او نړیوال نظم په بحثونو کې له پامه نه شي غورځېدلای.
که څه هم لا هم ننګونې شته، خو دا اونۍ د انقرې د بهرني سیاست د پرمختګ یوه بیلګه وړاندې کوي: ستراتیژیکه خپلواکي، سیمهییز مشرتوب، او نړیواله ښکېلتیا.
لکه څنګه چې اردوغان په څو ډګرونو کې خپل رول پیاوړی کوي، ترکیه داسې ښکاري چې د نړیوال نفوذ لرونکي منځني ځواک په توګه په ډاډ سره ګامونه اخلي.
