د عدالت او پراختیا ګوند ویاند عمر چیلیک څرګنده کړه، چې د مذاکراتو د پروسې پر مهال د داسې یو برید ترسره کېدل، د غفلت رامنځته کولو او له تیارسي حالت څخه د ایستلو لپاره یو تکتیک و.
عمر چیلیک وویل چې ایران له یوه «ناعادلانه او غیرقانوني برید» سره مخ دی او ټینګار یې وکړ چې د امریکا او اسرائیلو روان بریدونه د نړیوالو قوانینو له مخې مشروع نه بولي.
د دوشنبې په ورځ په انقره کې په یوه خبري ناسته کې د وینا پر مهال، د عدالت او پراختیا ګوند ویاند عمر چیلیک پر ایران برید «ناځوانه، د نړیوالو قوانینو خلاف او له مشروعیت څخه بې برخې» وباله. هغه خبرداری ورکړ چې د ډیپلوماتیکو مذاکراتو په جریان کې د پوځي بریدونو ترسره کول به «ژورې او ځورونکې پایلې» ولري. نوموړي زیاته کړه:
«ډیپلوماسي نشي کولی د یوه مخکې له مخکې پلان شوي برید لپاره تکتیکي پوښ یا د وخت تېرولو وسیله وي. د مذاکراتو پر مهال د داسې یو برید ترسره کېدل ښيي چې موږ داسې یوې دورې ته داخل شوي یو چې ډیپلوماسي او د میز پر سر د حل لارو موندلو ستراتیژي په بشپړه توګه له منځه تللې ده.»
چیلیک د ملکي تلفاتو، په ځانګړې توګه د یوه لومړني ښوونځي د بمبارۍ او د ایران د مذهبي، پوځي او سیاسي لوړپوړو چارواکو د وژل کېدو له امله د ایران خلکو ته تسلیت ووایه. هغه وویل: «ایران له یوه ناعادلانه او غیرقانوني برید سره مخ دی» او غوښتنه یې وکړه چې ژر تر ژره باید د مذاکراتو میز ته د ستنېدو هڅه وشي.
د ټولې سیمې بې ثباته کول
چیلیک خبرداری ورکړ چې د ملګرو ملتونو د یوه غړي هېواد د حکومت په نښه کول او په ښکاره ډول د «نظام بدلولو» خبرې کول به سیمه نوره هم بې ثباته کړي. هغه وویل چې په تاریخي توګه د نظام بدلولو هڅې تل د کورنیو جګړو او اوږدمهاله بې ثباتۍ لامل شوي دي.
نوموړي زیاته کړه چې د اسرائیلو د امنیت په بهانه یا د هغوی د سختدریځې بهرنۍ تګلارې په ملاتړ ترسره کېدونکې مداخلې ټوله سیمه ناارامه کوي او د دویمې نړیوالې جګړې وروسته جوړ شوی نړیوال نظم له جدي خطر سره مخ کوي.
اړین ګامونه
چیلیک د ایران له خلکو سره خپله همدردي وښوده، خو تهران ته یې هم خبرداری ورکړ چې جګړه باید درېیمګړو هېوادونو ته ونه غځوي. هغه وویل: «ایران باید د خپلې دفاع د حق او په سیمه ییزه جګړه د هغې د بدلولو ترمنځ روښانه توپیر وکړي.»
هغه زیاته کړه چې انقره حالات له نږدې څاري او د سیمه ییز کړکېچ د زیاتېدو په ګډون د هر ډول سناریو لپاره چمتووالی لري.
چیلیک وویل چې تورکیه څلور مهمې موضوعګانې تعقیبوي: د ایران له پولې څخه د کډوالو د ممکنه څپې راتګ، د هرمز تنګي په څېر د انرژۍ په لارو کې اقتصادي بدلونونه، ملي امنیتي تدابیر او په بهر کې د ترکیې د اتباعو خوندیتوب.
نوموړي وویل: «زموږ دولتي ادارې په بشپړې همغږۍ سره لازم چمتووالی نیسي.» هغه زیاته کړه چې سفارتونه او قونسلګرۍ ۲۴ ساعته کار کوي ترڅو له اغېزمنو هېوادونو څخه د هغو ترکش اتباعو سره مرسته وکړي چې وتل غواړي.
دا څرګندونې وروسته له هغه کېږي چې د شنبې په ورځ متحده ایالاتو او اسرائیلو پر ایران بریدونه پیل کړل، چې په ترڅ کې یې د مذهبي مشر علي خامنه يي په ګډون ځینې نور ایراني مشران ووژل شول.
تهران په غبرګون کې پر اسرائیلو، د امریکا پر اهدافو او ځینو خلیج هېوادونو د بې پیلوټه الوتکو او توغندیو بریدونه کړي دي.
