د جګړې لومړي پړاو د توغندیو پراخه تبادلې شاهدي وکړه، چې د امریکا او اسرائیلو په دفاعي تولیداتو کې یې د اکمالاتو د لړۍ کمزورۍ په ډاګه کړې.

د ایران پر وړاندې د امریکا او اسرائیلو د بریدونو په لومړیو ۳۶ ساعتونو کې له ۳۰۰۰ ډېر دقیق رهبري شوي مهمات او دفاعي توغندي کارول شوي، چې د اکمالاتو په لړۍ کې یې یوه لویه کمزوري په ډاګه کړه.

د "پین انسټیټیوټ" شنونکي اټکل کوي چې ایران په ځوابي بریدونو کې په ټوله سیمه کې له ۱۰۰۰ ډېرې وسلې کارولي دي — شاوخوا ۳۸۰ بالستیک توغندي، نږدې ۷۰۰ شاهد ډوله بې پیلوټه الوتکې او کابو ۵۰ د هوايي دفاع توغندي.

دغو ډله ییزو بریدونو د امریکا، اسرائیلو او خلیجي هېوادونو له لوري د مخنیوي پراخې هڅې راوپارولې، چې دا ټول هېوادونه د تهران په ځوابي بریدونو کې په نښه شوي دي.

د دې عملیاتو په لومړي پړاو کې، امریکايي ځواکونو پراخې تهاجمي وسلې کارولي، چې پکې ۲۱۰ د JDAM دقیق رهبري شوي بمونه، ۱۲۰ د ټاموهاک کروز توغندي، ۱۲۰ کم مصرفه بې پیلوټه الوتکې او ۹۰ د AGM-88 رادار ضد توغندي شامل دي چې د ایران راداري سیستمونه یې په نښه کړي.

د اټکلونو له مخې، اسرائیلي ځواکونو هم پراخ بریدونه کړي او شاوخوا ۲۸۰ سپایس ډوله رهبري شوي بمونه، ۱۴۰ د ځیرکو بمونو کټونه، ۷۰ له غږ څخه چټک ریمپېج توغندي او ۵۰ دلیله کروز یا په نښه ګرځېدونکي توغندي یې کارولي دي.

دفاعي سیستمونه هم د ایران د بریدونو د مخنیوي لپاره په پراخه کچه کارول شوي دي.

امریکا نږدې ۱۸۰ د SM-2/SM-3/SM-6 سمندري مخنیوونکي توغندي، ۹۰ د پاتریوت PAC-2/PAC-3 توغندي او ۴۰ د ټاډ (THAAD) مخنیوونکي توغندي توغولي، په داسې حال کې چې اسرائیلو ۷۰ د اوسپنیزې ګنبدې تمیر مخنیوونکي توغندي، ۴۰ د اَرو (Arrow) توغندي او ۳۵ د ډیویډ سلینګ مخنیوونکي توغندي ځای پر ځای کړي دي.

اټکلونه ښيي چې سیمه ییزو شریکانو هم د هوايي دفاع په هڅو کې برخه اخیستې، او خلیجي هېوادونو شاوخوا ۲۵۰ د پاتریوت PAC-3 مخنیوونکي توغندي او ۳۰ د ټاډ (THAAD) توغندي توغولي دي.

د رسنیو د راپورونو له مخې، د توغندیو او بې پیلوټه الوتکو دې سختې تبادلې یوه پراخه ستراتیژیکه ننګونه په ګوته کړې ده.

که څه هم دفاعي سیستمونو تر ډېره بریده را روان بریدونه شنډ کړي، خو د کارول شویو مهماتو لګښت او حجم د لوېدیځ پر اکمالاتي لړیو د پام وړ فشار راوړي.

د دغو وسلو د زېرمو بیا ډکول نه یوازې یوه مالي ننګونه ده، بلکې د اکمالاتو له لړۍ سره تړلې یوه مسله هم ده چې په مهمو منرالونو پورې اړه لري، لکه کوبالټ، ټنګسټن او نادره خاورین عناصر، چې د رهبرۍ سیستمونو، برېښنايي وسایلو او راکټي موتورونو لپاره اړین دي.

ډېری دغه مواد له محدودو عرضه کوونکو څخه ترلاسه کېږي، او چین د څو کلیدي منرالونو پر بازارونو واکمن دی، چې دې چارې دا اندېښنې راپورته کړي چې اوږدمهاله جګړه ښايي د لوېدیځ د دفاعي تولیداتو په ظرفیت کې کمزورۍ په ډاګه کړي.