اقتصاد
4 د لوستلو دقیقې
چین ټرمپ د سوداګریزې جګړې پر وړاندې توازن رامنځته کولو په خاطر د نورو هېوادونو سره اړیکې پیاوړي کوي
د سه شنبې په ورځ په بیجینګ کې  په جوړه شوې یوه غونډه کې د چین مشرانو د لاتینې امریکا د مشرانو سره په ګډه د یووالي څرګندونه وکړه.
چین ټرمپ د سوداګریزې جګړې پر وړاندې توازن رامنځته کولو په خاطر د نورو هېوادونو سره اړیکې پیاوړي کوي
/ AP
13 می 2025

د چین مشران په داسې حال کې چې د ټرمپ د تعرفو لوړولو او نورو پالیسیو له امله د بې ثباتۍ او ناڅرګندۍ فضا رامنځته شوې ده هڅه کوي چې د نړۍ دویم  لوی اقتصاد د یو باوري سوداګریز او پرمختیایي شریک په توګه وړاندې کړي..

بیجینګ او واشنګټن د اونۍ په پای کې د تعرفو په اړه  د سویس په جنیوا کې د اونۍ په پای کې د خبرو اترو وروسته د یوې موافقې اعلان وکړ. دواړو خواوو موافقه وکړه چې د ۹۰ ورځو لپاره د تعرفو په کچه کې کموالی راولي ترڅو د خبرو اترو لپاره زمینه برابره شي.

د امریکا سره د کړکېچ د کمولو لپاره د ګامونو پورته کولو وروسته، د چین ولسمشر شي جینپینګ وویل چې چین د سیاسي او بلاکونو د مقابلې د سختو جریانونو او د یو اړخیزتوب او محافظه کارۍ د زیاتېدونکي څپې پر وړاندې د مبارزې په موخه چمتو دی چې د لاتینې امریکا هېوادونو سره په ګډه کار وکړي .

شي وویل: "په تعرفو یا سوداګریزو جګړو کې هیڅوک ګټونکي نه دي." دا جمله هغه وخت بیا تکرار کړه کله چې د ټرمپ د پالیسیو په اړه خبرې کولې.

هغه د چین-سیلاک فورم ته چې د لاتینې امریکا او کارابین هېوادونو ټولنه ده  او په ۲۰۱۵ کال کې رامنځته شوې ده وینا وکړه. د ویلو ده چې د برازیل، چیلي او کولمبیا ولسمشرانو پدې غونډه کې ګډون کړی وو.

شي پنځه نوښتونه وړاندې کړل چې په سیاسي خبرو اترو، اقتصادي پرمختګ، کلتوري او اکاډمیکو تبادلو او نړیوال امنیت باندې تمرکز لري، چې ټول د چین او لاتینې امریکا هېوادونو ترمنځ د اړیکو پیاوړتیا هدف لري.

هغه ژمنه وکړه چې له دې سیمې څخه به واردات زیات کړي او  چینایي شرکتونه به  وهڅوي  چې هلته خپلې پانګونې پراخې کړي. شي همدارنګه د ۶۶ میلیارده یوانو (شاوخوا ۹.۲ میلیارده ډالرو) د نوي پور کرښه اعلان کړه ترڅو د لاتینې امریکا او کارابین سیمې لپاره مالي ملاتړ برابر کړي.

چین همدارنګه غواړي چې په پاکې انرژۍ، ۵G مخابراتو، ډیجیټل اقتصاد، مصنوعي زیرکتیا او نړیوال امنیت په برخو کې همکاري ژوره کړي.

د لاتینې امریکا هېوادونه د کمربند او سړک نوښت سره یوځای کېږي.

د چین او دې سیمې ترمنځ سوداګري په چټکۍ سره مخ په زیاتېدو ده، چې تېر کال یې د لومړي ځل لپاره ۵۰۰ میلیارده ډالرو څخه واوښته.

د دې زیاتوالي ډېره برخه د چینایي وارداتو له لارې ده، چې کرنیز محصولات لکه سویابین او غوښه، او همدارنګه د انرژۍ سرچینې لکه خام تیل، اوسپنه او مهم معدنیات پکې شامل دي.

د کمربند او سړک نوښت له لارې د چین پانګونې په دې سیمه کې د ۵G شبکو نصب او د بندرونو او د اوبو بندونو  جوړولو په ګډون شاملې دي.

د کولمبیا ولسمشر ګوستاوو پیټرو د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ چې هېواد به یې په رسمي ډول د کمربند او سړک نوښت سره یوځای شي، چې دا د دې نوښت په اړه د باور څرګندونه کوي، سره له دې چې په دې وروستیو میاشتو کې په لاتینې امریکا کې د چین ځینې پروژې له ستونزو سره مخ شوې دي.

د فبرورۍ په میاشت کې، پاناما د امریکا د فشار له امله د دې نوښت څخه د وتلو لومړنی لاتینې امریکا هېواد شو. د روانې میاشتې په پیل کې، د چین د برقي موټرو جوړونکي BYD او د سټینلیس فولادو تولیدونکي Tsingshan اعلان وکړ چې په چیلي کې د لیتیم کاتود فابریکو جوړولو پلانونه د لیتیم د بیو د کمښت له امله پرېږدي.

د نورو ژمنو ترڅنګ، بیجینګ پلان لري چې د راتلونکو درې کلونو لپاره هر کال د لاتینې امریکا د سیاسي ګوندونو ۳۰۰ غړي چین ته راوبولي او ۳۵۰۰ حکومتي بورسونه به ورکړي، ترڅنګ د نورو تبادلو لپاره هم هڅې کوي.

پنځه لاتینې امریکا هېوادونه به د چین لپاره د ویزې معافیت ترلاسه کړي، او شي وویل چې نور هېوادونه به هم اعلان شي. سمدستي دا روښانه نه وه چې کوم هېوادونه به د دې معافیت څخه ګټه پورته کړي.

 

وپلټۍ
د ایران په جګړه کې ۱۴۰ تنه امریکایي سرتیري ټپيان شوي، چې د ۸ تنو وضعیت يي ښه ندی
د ایران نوی ستر مذهبي مشر مجتبی خامنه يي روغ رمټ دی. دا خبره د ایران د ولسمشر پزشکیان زوی وکړه.
اردوغان تورکیه دیني ازادۍ په برخه کې د نمونې په توګه وښودله او د اسلاموفوبیا پر وړاندې خبرداری ورکړ
د ایران په اصفهان ښار کې د مسکو قونسلګري په بریدونو کې زیان لیدلی دی
د ایران لخوا د انرژۍ پر بڼسټونو بریدونو د نړیوالې انرژۍ د بحران اندېښنې ډیرې کړي دي.
په سویس کې په یو بس کې د اورلګیدنې له امله ګڼشمیر کسانو ته مرګ ژوبله واوښه
د افغانستان او تورکیې د دوستۍ د تړون ۱۰۵ کلیزه د ځانګړو مراسمو په ترڅ کې ولمانځل شوه.
ملګري ملتونه: له پاکستان او ایرانه ۲۷۰،۰۰۰ افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي دي
پاکستان د ایران د جګړې له امله د انرژۍ د بحران په ترڅ کې 'له کوره کار' او د ښوونځیو د تړلو امر وکړ
د تورکیې او قطر د دفاع وزیرانو د منځني ختیځ د کړکېچ په ترڅ کې پر سیمه ییز امنیت خبرې وکړې
تورکیه د ایران د جګړې پر مهال د خپل هوايي حریم د ساتنې لپاره د پاټریوټ دفاعي سیسټم چمتو کوي
د ایران سپاه پاسداران: " د جګړې پای به مونږ وټاکو"
پداسې حال کې چې د ټرمپ تناقضات د جګړې ابهام زیاتوي؛ ایران پر خلیج د ډرون بریدونو ته دوام ورکوي
افغان پوځ د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې، پاکستان اړوند پوځي مرکزونو د په نښه کولو ادعاء کړې ده.
امريکا د ايران په جګړه کې  ۱۱ دانې 'ایم کیو-۹ ریپر' ډوله ډرون الوتکې له لاسه ورکړي دي