اقتصاد
4 د لوستلو موده (...) دقیقې
چین ټرمپ د سوداګریزې جګړې پر وړاندې توازن رامنځته کولو په خاطر د نورو هېوادونو سره اړیکې پیاوړي کوي
د سه شنبې په ورځ په بیجینګ کې  په جوړه شوې یوه غونډه کې د چین مشرانو د لاتینې امریکا د مشرانو سره په ګډه د یووالي څرګندونه وکړه.
چین ټرمپ د سوداګریزې جګړې پر وړاندې توازن رامنځته کولو په خاطر د نورو هېوادونو سره اړیکې پیاوړي کوي
/ AP
13 می 2025

د چین مشران په داسې حال کې چې د ټرمپ د تعرفو لوړولو او نورو پالیسیو له امله د بې ثباتۍ او ناڅرګندۍ فضا رامنځته شوې ده هڅه کوي چې د نړۍ دویم  لوی اقتصاد د یو باوري سوداګریز او پرمختیایي شریک په توګه وړاندې کړي..

بیجینګ او واشنګټن د اونۍ په پای کې د تعرفو په اړه  د سویس په جنیوا کې د اونۍ په پای کې د خبرو اترو وروسته د یوې موافقې اعلان وکړ. دواړو خواوو موافقه وکړه چې د ۹۰ ورځو لپاره د تعرفو په کچه کې کموالی راولي ترڅو د خبرو اترو لپاره زمینه برابره شي.

د امریکا سره د کړکېچ د کمولو لپاره د ګامونو پورته کولو وروسته، د چین ولسمشر شي جینپینګ وویل چې چین د سیاسي او بلاکونو د مقابلې د سختو جریانونو او د یو اړخیزتوب او محافظه کارۍ د زیاتېدونکي څپې پر وړاندې د مبارزې په موخه چمتو دی چې د لاتینې امریکا هېوادونو سره په ګډه کار وکړي .

شي وویل: "په تعرفو یا سوداګریزو جګړو کې هیڅوک ګټونکي نه دي." دا جمله هغه وخت بیا تکرار کړه کله چې د ټرمپ د پالیسیو په اړه خبرې کولې.

هغه د چین-سیلاک فورم ته چې د لاتینې امریکا او کارابین هېوادونو ټولنه ده  او په ۲۰۱۵ کال کې رامنځته شوې ده وینا وکړه. د ویلو ده چې د برازیل، چیلي او کولمبیا ولسمشرانو پدې غونډه کې ګډون کړی وو.

شي پنځه نوښتونه وړاندې کړل چې په سیاسي خبرو اترو، اقتصادي پرمختګ، کلتوري او اکاډمیکو تبادلو او نړیوال امنیت باندې تمرکز لري، چې ټول د چین او لاتینې امریکا هېوادونو ترمنځ د اړیکو پیاوړتیا هدف لري.

هغه ژمنه وکړه چې له دې سیمې څخه به واردات زیات کړي او  چینایي شرکتونه به  وهڅوي  چې هلته خپلې پانګونې پراخې کړي. شي همدارنګه د ۶۶ میلیارده یوانو (شاوخوا ۹.۲ میلیارده ډالرو) د نوي پور کرښه اعلان کړه ترڅو د لاتینې امریکا او کارابین سیمې لپاره مالي ملاتړ برابر کړي.

چین همدارنګه غواړي چې په پاکې انرژۍ، ۵G مخابراتو، ډیجیټل اقتصاد، مصنوعي زیرکتیا او نړیوال امنیت په برخو کې همکاري ژوره کړي.

د لاتینې امریکا هېوادونه د کمربند او سړک نوښت سره یوځای کېږي.

د چین او دې سیمې ترمنځ سوداګري په چټکۍ سره مخ په زیاتېدو ده، چې تېر کال یې د لومړي ځل لپاره ۵۰۰ میلیارده ډالرو څخه واوښته.

د دې زیاتوالي ډېره برخه د چینایي وارداتو له لارې ده، چې کرنیز محصولات لکه سویابین او غوښه، او همدارنګه د انرژۍ سرچینې لکه خام تیل، اوسپنه او مهم معدنیات پکې شامل دي.

د کمربند او سړک نوښت له لارې د چین پانګونې په دې سیمه کې د ۵G شبکو نصب او د بندرونو او د اوبو بندونو  جوړولو په ګډون شاملې دي.

د کولمبیا ولسمشر ګوستاوو پیټرو د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ چې هېواد به یې په رسمي ډول د کمربند او سړک نوښت سره یوځای شي، چې دا د دې نوښت په اړه د باور څرګندونه کوي، سره له دې چې په دې وروستیو میاشتو کې په لاتینې امریکا کې د چین ځینې پروژې له ستونزو سره مخ شوې دي.

د فبرورۍ په میاشت کې، پاناما د امریکا د فشار له امله د دې نوښت څخه د وتلو لومړنی لاتینې امریکا هېواد شو. د روانې میاشتې په پیل کې، د چین د برقي موټرو جوړونکي BYD او د سټینلیس فولادو تولیدونکي Tsingshan اعلان وکړ چې په چیلي کې د لیتیم کاتود فابریکو جوړولو پلانونه د لیتیم د بیو د کمښت له امله پرېږدي.

د نورو ژمنو ترڅنګ، بیجینګ پلان لري چې د راتلونکو درې کلونو لپاره هر کال د لاتینې امریکا د سیاسي ګوندونو ۳۰۰ غړي چین ته راوبولي او ۳۵۰۰ حکومتي بورسونه به ورکړي، ترڅنګ د نورو تبادلو لپاره هم هڅې کوي.

پنځه لاتینې امریکا هېوادونه به د چین لپاره د ویزې معافیت ترلاسه کړي، او شي وویل چې نور هېوادونه به هم اعلان شي. سمدستي دا روښانه نه وه چې کوم هېوادونه به د دې معافیت څخه ګټه پورته کړي.

 

وپلټۍ
د پاکستاني طالبانو له خوا پر امنیتي پوسته برید کې شپږ سرتېري وژل شوي
جاپان د ۷.۶ درجې زلزلې وروسته د توسونامي خبرداری ورکړی
اردوغان د اسد وروسته د سوریې پرمختګ ستایلی او د ملي یووالي لپاره یې د دوامداره ملاتړ ژمنه وکړه
تورکیې او هنګري د ستراتیژیک شراکت د پیاوړتیا لپاره د امنیت او کلتور په برخو کې تړونونه لاسلیک کړل
د اوسلو په یوه سوداګریز مرکز کې ډزې شوي، مشکوک کس نیول شوی
پاکستان لوی درستیز منیر له افغانستانه غوښتي  د اسلام اباد او تحریک طالبان پاکستان  ترمنځ یو غوره کړي
د تورکیې ولسمشر اردوغان د وینزویلا له ولسمشر مادورو سره ټیلیفوني خبرې وکړې
پاکستان د بلوچستان په ایالت کې په عملیاتو کې د ۱۲ وسله والو د  وژلو نه خبر ورکړ.
افغان چارواکي: د پاکستان له لوري په برید  کې ۴ ملکي وګړي وژل شوي دي
اسرائيلي ځواکونو په اشغال شوي لویدیځه غاړه کې پنځه تاریخي اثار ضبط کړل
ګوستاوو پترو: کولمبیا د مخدره توکو پر وړاندې د مبارزې په پلمه ګواښل کیږي
نن په تورکیه او نړۍ کې د تورکي قهوې نړیواله ورځ ده.
د تورکیې د بهرنیو چارو وزیر  هاکان فیدان به د دوحې په ۲۳مه غونډه کې ګډون وکړي
په غزه کې د اسرائیلو ملاتړې ملیشې مشر ووژل شو
پاکستان: په بلوچستان کې په تېرو ۳ میاشتو کې په ترسره شوو عملیاتو کې تر ۱۰۰ ډېر وسله وال وژل شوي دي