په ځواب کې، امریکا پوځي مرستې او استخباراتي شریکول بیا پیل کړل، چې د جګړې په وضعیت کې یو ځل بیا بدلون راوستی. که څه هم دا وړاندیز روسیې ته د ځواب ویلو مسؤلیت سپاري، خو اندیښنې شته چې ښایي دا یوازې د جګړې کرښې کنګل کړي او د جګړې حل ته لاره هواره نه کړي.
په داسې حال کې چې دا پرمختګونه روان دي، یوه پوښتنه راولاړه شوې ده چې تورکیه به د اوږدمهاله سولې په بهیر کې څه رول ولوبوي؟
برخلاف د لویدیځو قدرتونو چې د مسکو پر وړاندې یې سخت دریځ غوره کړی، تورکیې ځان د یو عملي منځګړي په توګه وړاندې کړی، چې د روسیې او لویدیځ سره اړیکې په توازن کې ساتي.
دا تګلاره نوې نه ده—انقرې له اوږدې مودې راهیسې هڅه کړې چې خپل جغرافیایي موقعیت د سیمهییز ثبات د ساتلو لپاره وکاروي، په داسې حال کې چې خپله ستراتیژیکه خپلواکي هم خوندي کړي. خو اوس چې د سولې خبرې اترې زور اخلي، د تورکیې ډیپلوماتیک او پوځي نفوذ ښایي د یوې دوامدارې حل لارې په موندلو کې مهم رول ولوبوي.
د ختیځ او لویدیځ ترمنځ منځګړی
د جګړې له پیل راهیسې، تورکیې په ډیپلوماتیک ډول یو محتاط تګلاره غوره کړې ده. د ناټو د غړي په توګه، تورکیې د روسیې یرغل غندلی او د اوکراین د ځمکنۍ بشپړتیا ملاتړ یې کړی.
په ورته وخت کې، تورکیې د مسکو پر وړاندې بندیزونه نه دي لګولي او د روسیې سره یې سوداګریزې او امنیتي خبرې اترې جاري ساتلي دي. دا دوه اړخیزه تګلاره تورکیې ته اجازه ورکړه چې په ۲۰۲۲ کال کې د استانبول په خبرو اترو کې د لومړنیو اوربندونو د منځګړیتوب لپاره زمینه برابره کړي او د تور سمندر د غلې د تړون په منځګړیتوب کې مرسته وکړي، چې د نړیوال خوراکي بحران مخه ونیسي.
حتی د زیاتېدونکو کړکیچونو په منځ کې، ولسمشر رجب طیب اردوغان د خبرو اترو د ملاتړ په برخه کې ثابت پاتې شوی دی. په دې وروستیو کې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیدان د سولې د نورو خبرو اترو د کوربهتوب لپاره د انقرې چمتووالی یو ځل بیا تایید کړ، چې د یوې "عادلانه او دوامدارې سولې" لپاره د تورکیې ژمنتیا څرګندوي.
دا د انقرې د پراخې بهرنۍ پالیسۍ سره سمون لري—د داسې کړکیچونو مخنیوی چې د تور سمندر سیمه بېثباته کړي، کوم چې د تورکیې لپاره مستقیم امنیتي ګواښ ګڼل کېږي.
جیوپولیټیکي موخې
که څه هم سوله د تورکیې د منځګړیتوب هڅو اصلي موخه ده، خو ستراتیژیکې ګټې هم په پام کې نیول شوي دي. په اوکراین کې اوږدمهاله جګړه کولی شي سیمهییز سوداګریزې لارې ګډې وډې کړي، د انرژۍ رسونې ته زیان ورسوي، او اقتصادي بېثباتي ژوره کړي.
سربېره پر دې، که جګړه د روسیې او ناټو ترمنځ په مستقیمې نښتې بدله شي، تورکیه به په یوه ډېر خطرناک حالت کې راګیر شي. د مسکو او کیف سره د پرانیستو چینلونو په ساتلو سره، انقره ډاډ ترلاسه کوي چې په راتلونکو امنیتي خبرو اترو کې خپل نفوذ وساتي.
د تورکیې مهم رول د لندن په وروستي اروپایي امنیتي غونډه کې لا زیات روښانه شو. د دودیزو اروپایي اتحادیې قدرتونو برخلاف، چې د واشنګټن د تګلارې سره همغږي دي، د تورکیې ګډون د دې ځانګړي دریځ څرګندونه وکړه چې د لویدیځ امنیتي چوکاټونو او پراخو یوریشیايي ګټو ترمنځ د پل په توګه عمل کوي.
په داسې حال کې چې ځینې اروپایي مشران د تورکیې د اروپایي اتحادیې غړیتوب په اړه لا هم شکمن دي، نور لکه د پولنډ لومړی وزیر ډونالډ ټسک، د مارچ په ۱۲مه د ولسمشر اردوغان سره ولیدل او د سیمهییز ثبات په اړه یې خبرې وکړې.
همدارنګه د ناټو عمومي منشي مارک روټ د اروپایي اتحادیې څخه غوښتنه کړې چې د تورکیې سره اړیکې ښه کړي، د ګډ امنیت او دفاعي وړتیاوو د پیاوړتیا اړتیا په ګوته کوي، په داسې حال کې چې د متحده ایالاتو د تګلارو بدلونونه روان دي.
د تورکیې او ناټو اړیکې
تورکیه د ناټو د امنیتي جوړښت یوه مهمه برخه پاتې شوې ده. د امریکا د تګلارو نهپېژندل کېدونکی حالت—په ځانګړي ډول د ادارو د بدلون پر مهال—اروپایي مشران دې ته اړ کړي چې خپلې ستراتیژیکې تکیې له سره وارزوي. یوازې څو ورځې وړاندې، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ناټو د ژمنو په اړه خپل متزلزل دریځ څرګند کړ، چې د واشنګټن د باور وړتیا په اړه شکونه راپورته کړل او اروپا یې دې ته وهڅوله چې خپلواکه امنیتي جوړښتونه رامنځته کړي. په دې شرایطو کې، د تورکیې قوي پوځي وړتیاوې دا د امنیت یو نهبدلېدونکی شریک ګرځوي.
په ورته وخت کې، انقرې د دفاع په برخه کې یو ډېر فعال سیاست غوره کړی، په خپلواکه پوځي ټکنالوژۍ کې پانګونه کړې او په مهمو شخړو سیمو کې خپل نفوذ پراخ کړی دی.
د دې بېپیلوټه الوتکو صنعت د اوکراین په دفاع کې مهم رول لوبولی، په داسې حال کې چې د دې پراخېدونکی سمندري شتون د تور سمندر د امنیت په ساتلو کې د دې علاقه څرګندوي.
راتلونکې لار
د متحده ایالاتو د ډیپلوماتیکې بیا ښکېلتیا او د اوربند د وړاندیز سره، تورکیه اوس باید پرېکړه وکړي چې د سولې د راتلونکو هڅو په مرحله کې خپل رول څنګه څرګند کړي.
که روسیه دا وړاندیز ومني، انقره کولی شي د تضمین کوونکي په توګه عمل وکړي، ډاډ ترلاسه کړي چې شرایط عملي کېږي، په داسې حال کې چې د باور جوړونې نور اقدامات هم تنظیموي. خو که مسکو دا وړاندیز رد کړي، د تورکیې نفوذ به د ناټو د متحدینو او د روسیې سره د دې اقتصادي اړیکو د زیاتېدونکو فشارونو په منځ کې وازمویل شي.
د موقتي اوربند څخه هاخوا، انقره د اوږدمهاله ګټو په لټه کې ده. د دې ډیپلوماتیکو هڅو په بدل کې، تورکیه کولی شي د اروپایي اتحادیې د غړیتوب د خبرو اترو بیا پیل، د تورکیې اتباعو لپاره د ویزې د ازادۍ غوښتنه، او د دې د ګمرکي تړون د لوړولو غوښتنه وکړي.
د اروپایي امنیت په جوړولو کې د دې رول ته په کتو، دا کولی شي د ناټو د ستراتیژیک چوکاټ دننه د خپل دریځ د لا زیاتې پېژندنې غوښتنه هم وکړي.
که اوربند دوام وکړي یا نه، د انقرې ډیپلوماتیکې هڅې ډاډ ورکوي چې دا د جګړې وروسته د نظم په جوړولو کې د بحثونو په مرکز کې پاتې کېږي. د ناټو د متحدینو او روسیې سره د اړیکو په توازن کې د ستراتیژیکې خپلواکۍ ساتلو وړتیا د دې رول د نړیوالې ډیپلوماسۍ په یوه نهبدلېدونکي لوبغاړي بدلوي.
