یو تن  مشهور ترک  کریپټو متخصص د فلسطین د حقونو نه د ښکاره  ملاتړ څرګندولو له امله  خپله اکاډمیکه دنده د لاسه ورکړه .

مشهور ترک کریپتو متخصص چیتین کایا کوچ  د ټولنیزې مډیا له لارې په خپور کړي پیغام کې ویلي دي چې چې سپرینګر نیچر هغه د کرپټوګرافیک انجینیرۍ ژورنال د مدیر په توګه له دندې ګوښه کړی دی. دا ژورنال په ۲۰۱۱ کال کې جوړ او په فعالیت پیل کړی دی.

هغه زیاته کړه چې ددې ترڅنګ  د کرپټوګرافۍ نړیوالې څېړنیزې ټولنې  او د  کریپټوګرافۍ د لوی کنفرانس له غړیتوب  د لارښودې کمېټې څخه هم لرې کړی شوی دی.

هغه ویلي دي چې  د دې ګوښه کولو لامل د غزې په اړه د اسرائیلو د روانې نسل وژنې پر وړاندې خپل دریځ بولي او وایي چې دا د فلسطین د ملاتړ کوونکو غږونو د ځپلو یوه پراخه هڅه ده.

کوچ په خپل پوسټ کې لیکلي: "تاسو په دلیل پوهېږئ—دا ځکه چې زه د فلسطین د حقونو ملاتړ کوم. زه د فلسطین د حقونو ملاتړ کوم او په دې ویاړ کوم. هېڅوک زما نظر نه شي بدلولی."

د انادولو خبري اژانس سره په خبرو کې کوچ وویل چې دواړو ادارو د هغه د ټولنیزو رسنیو پوسټونو په اړه اندېښنه څرګنده کړې، خو دا یې نه دي ویلي چې کوم پوسټونه یې ستونزمن ګڼلي دي.

هغه وویل: "ما وپوښتل، کوم پوسټونه؟ هغوی ځواب ورنه کړ. ما وویل، ایا دا پوسټونه زما مسلک یا ادارې ته زیان رسوي؟ هغوی وویل، نه. نو ما وپوښتل، بیا ولې تاسو ته اندېښنه ده؟ هغوی وویل چې زما پوسټونه د شرکت د ارزښتونو خلاف دي."

هغه زیاته کړه: "هغوی به مشخص نه کړي چې کوم پوسټونه دي، ځکه چې پوهېږي زه قانوني اقدام کولی شم. همدا لامل دی چې قانوني تعقیب یې دومره ستونزمن دی."

کوچ د کالیفورنیا پوهنتون سانټا باربارا څخه خپل پی‌اېچ‌ډي ترلاسه کړی، د اوریګن ایالت پوهنتون کې یې د معلوماتي امنیت لابراتوار جوړ کړی او اوس مهال د کوچ لابراتوار مشري کوي او په څو نورو ادارو کې هم دندې ترسره کوي.

هغه ټینګار وکړ چې د فلسطین د حقونو لپاره یې ملاتړ له شلو کلونو زیات دوام کړی، خو باور لري چې د غزې په اړه د وروستیو څرګندونو وروسته پر هغه فشار زیات شوی دی.

هغه وویل چې د ژورنال د مدیر یا د غونډې د لارښودې کمېټې د غړي په توګه هېڅ معاش نه ترلاسه کوي. "زه په رضاکارانه ډول کار کوم ځکه چې دا یوه مسلکي اداره ده."

هغه زیاته کړه: "خو بیا هم هغوی ما له دې دندې لرې کوي. په اصل کې، هغوی په نرمۍ سره تاسو سپکاوي او ښکاره درته وایي چې دلیل ستاسو د ټولنیزو رسنیو پوسټونه دي."

هغه وویل: "لکه د زرګونو نورو پوهانو په څېر، ما هم د فلسطین د خلکو د حقونو د پېژندلو اړتیا په اړه لیکلي او خبرې کړي دي. دا چې څه روان دي، نسل وژنه ده."

‘بې بنسټه تورونه’

کوچ د نړیوال قانوني سیستم د کمزوري کولو هڅو ته هم اشاره وکړه او د نړیوالې جنایي محکمې (ICC) پر وړاندې وروستۍ فشارونه یې یاد کړل.

هغه وویل: "وګورئ چې هغوی څه وکړل—هغوی حتی د نړیوالې محکمې د مشر د لرې کولو هڅه وکړه. تاسو پوهېږئ چې زما مطلب څه دی؟"

د ICC مشر څارنوال کریم خان د اسرائیلو د جنګي جرمونو د تحقیقاتو په ترڅ کې له سختو فشارونو سره مخ دی.

په مې ۲۰۲۴ کې، د ICC دوه کارکوونکو د څارنوال پر وړاندې شکایتونه ثبت کړل. لږ وروسته، خان د اسرائیلو د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو او د هغه وخت د دفاع وزیر یوآف ګالانت د جنګي جرمونو په تور د نیولو غوښتنه وکړه.

د دې پېښو وروسته، خان رخصت کړل شو، په داسې حال کې چې د ملګرو ملتونو د داخلي څارنې دفتر د څارنوال د "ادعا شوې ناوړه چلند" په اړه تحقیقات پیل کړل.

د ICC د غونډې مشرۍ وویل چې دا تحقیقات د غونډې د مشرۍ په غوښتنه ترسره کېږي، وروسته له دې چې د غونډې له دفتر سره مشوره وشوه.

د خان وکیلانو ټول تورونه رد کړي او هغوی یې "بې بنسټه" بللي دي.

کوچ د نورو مشهورو پوهانو د ګوښه کولو پېښو ته په اشارې وویل چې د هارورډ پوهنتون استاد جمال کافادار هم له خپلې دندې لرې کړل شوی و.

هغه وویل: "په هارورډ کې، پروفیسور جمال کافادار، چې د یوه انسټیټیوټ مشري یې کوله، له خپلې دندې لرې کړل شو. خو هغوی دا ونه ویل چې تاسو د فلسطین په ملاتړ ډېر غږیږئ. هغوی یوازې هغه د بل چا سره بدل کړ. همداسې دا کار کېږي."

د هارورډ پوهنتون په مارچ میاشت کې د منځني ختیځ د مطالعاتو مرکز (CMES) مشر جمال کافادار او د هغه مرستیاله روزي بشیر له دندو لرې کړل.

د پوهنتون د یوې سرچینې په وینا، دا پرېکړه د ټولنیزو علومو د لنډمهاله رییس ډیویډ ایم. کټلر لخوا شوې وه او داسې انګېرل کېږي چې د اسراییلو او فلسطین په اړه د مرکز د پروګرامونو د نیوکو سره تړاو لري.

په امریکا کې، ډېر زده‌کوونکي او پوهان د فلسطین د حقونو د ملاتړ له امله له سختو پایلو سره مخ شوي دي. وروستۍ بېلګې یې په کولمبیا، ټفټس، او کارنل پوهنتونونو کې لیدل شوي دي.

د فردي حقونو او بیان د بنسټ (FIRE) راپور ښیي چې د ۲۰۲۰ او ۲۰۲۴ کلونو ترمنځ، په امریکا کې له ۱۰۰۰ زیات زده‌کوونکي یا ډلې د فلسطین د ملاتړ د ویناوو له امله د انضباطي اقداماتو سره مخ شوي دي، چې ۶۳ سلنه یې په پای کې مجازات شوي دي.