اسرائيلي پوځیانو ته چې په غزه کې ځای پر ځای شوي، امر شوی چې پر بې وسلې فلسطیني ملکي وګړو ډزې وکړي، هغه کسان چې د بشري مرستو لپاره انتظار باسي، حتی که هیڅ ګواښ موجود نه وي. دا معلومات د جمعې په ورځ د هاآرتز ورځپاڼې لخوا په یوه تفصیلي راپور کې خپاره شوي دي.

د اسرائيلي ورځپاڼې په وینا، د پوځیانو سره د خبرو اترو پر بنسټ څرګنده شوې چې "قوماندانانو عسکرو ته امر کړی چې پر خلکو ډزې وکړي ترڅو هغوی شاته کړي یا یې وویشي، که څه هم واضح وه چې هغوی هیڅ ګواښ نه جوړوي."

یو سرتیري د اسرائيلي ورځپاڼې هارتز ته وویل: "دا د وژنې ډګر دی،" او زیاته یې کړه چې "هره ورځ په سیمه کې له یو څخه تر پنځو پورې کسان د ژوندیو مهماتو سره وژل کیږي"، که څه هم د مستقیم ډزو پرځای د ګڼې ګوڼې د کنټرول لپاره غیر وژونکي میتودونه په اسانۍ سره کارول کیدی شي.

دا څرګندونې د غزې د روغتیا وزارت د راپورونو وروسته راغلې چې وایي، د مې له ۲۷مې راهیسې لږ تر لږه ۵۴۹ فلسطینیان وژل شوي او له ۴۰۰۰ څخه زیات ټپیان شوي دي، هغه ځایونو ته نږدې چې د مرستو مرکزونه او د ملګرو ملتونو د خوراکي توکو ټرکونه شتون لري.

د یادو خوراکي توکو ځایونه د غزې د بشري مرستو بنسټ لخوا اداره کېږي، چې ویل کېږي د اسرائيلي چارواکو، امریکایي ايوانجیلي ډلو او خصوصي امنیتي قراردادیانو په همغږۍ سره فعالیت کوي.

یو اسرائيلي احتیاطي عسکر هاآرتز ته وویل: "غزه نوره د هیچا لپاره مهمه نه ده." هغه دا سیمه د قانون نه پرته ځای وباله چیرې چې "د انسان ژوند له لاسه ورکول هیڅ ارزښت نه لري."

یو لوړ پوړي احتیاطي افسر هم هاآرتز ته وویل: "کله چې موږ وپوښتل چې ولې ډزې وشوې، موږ ته وویل شول چې دا د پورته څخه امر و ... زه په ډاډ سره ویلای شم چې دا خلک سرتیرو ته نږدې نه وو او هغوی ته یې هیڅ خطر نه جوړاوه. دا بې معنی وه، هغوی یوازې بې ځایه ووژل شول."

هغه زیاته کړه: "دا چې بې ګناه خلک وژل کېږي، دا یو عادي خبره ګرځېدلې ده."

د راپور له مخې، د پوځ د "وېرولو کړنلاره" کې د هاوانونو، ماشینګڼو او ټانکونو څخه د ژوندی ډزو کارول شامل دي، حتی مخکې له دې چې د مرستو ځایونه پرانیستل شي یا وروسته له دې چې بند شي.

په ځینو پېښو کې، "د خبرداري ډزې" په وژونکو بریدونو بدلې شوې. یوه عسکر یادونه وکړه چې ورته امر شوی و چې د ساحل سره نږدې په یوه ډله باندې ګولۍ وتوغوي.

"هر ځل چې موږ ډزې کوو، تلفات او مرګونه رامنځته کېږي،" هغه وویل. "او کله چې څوک پوښتنه وکړي چې ولې د ګولۍ کارول اړین دي، هیڅکله د قناعت وړ ځواب نه وي."

د هاآرتز په وینا، د عسکرو څرګندونې هم د دوی د عملیاتو غیر رسمي نوم څرګندوي: "د مالګې شوي کب عملیات ،" چې د ماشومانو د لوبې "سور څراغ، شین څراغ" اسرائيلي بڼه ده.

ورځپاڼې راپور ورکړی چې د پوځ د حقیقت موندنې ارزونې میکانیزم ته لارښوونه شوې چې د دې پېښو سره تړلي احتمالي جنګي جرمونه وڅېړي. بیا هم، هغه افسران چې له هاآرتز سره یې خبرې کړې، وړاندیز کوي چې په ځمکه کې د دې عمل د درولو یا څېړلو لپاره لږ څه ترسره کېږي.

یو قانوني سرچینې هاآرتز ته وویل: "دا یوازې د څو کسانو د وژل کېدو خبره نه ده، موږ د هرې ورځ د لسګونو کسانو د تلفاتو په اړه خبرې کوو."

د هغو واحدونو په منځ کې چې تر څېړنې لاندې دي د ۲۵۲ فرقه ده، چې د بریګیډ جنرال یهودا واچ په مشرۍ دی، چې د هاآرتز په وینا، هغه مستقیم امرونه ورکړي چې د ملګرو ملتونو د مرستو ټرکونو ته نږدې په راټولو شویو ملکي وګړو ډزې وکړي.

د هغه تر قوماندې لاندې عسکرو وویل چې دا تګلاره پرته له کومې پوښتنې په پراخه کچه منل شوې وه. یوه افسر وویل، "هدف دا دی چې ډاډ ترلاسه شي چې هغوی ځای پرېږدي، حتی که هغوی یوازې د خوراک لپاره هلته وي.

هغه قراردادیان چې په دې سیمو کې کار کوي، چې اکثره یې لږه څارنه لري، وضعیت نور هم پېچلی کړی دی. یوه عسکر هاآرتز ته وویل چې "هر خصوصي قراردادي چې په غزه کې د انجینرۍ وسایلو سره کار کوي، د هر کور د نړولو لپاره ۵۰۰۰ شیکل (شاوخوا ۱۵۰۰ ډالر) ترلاسه کوي."

د نړیوالو د اوربند غوښتنې ردولو سره، اسرائيلي پوځ له اکتوبر ۲۰۲۳ راهیسې په غزه کې یو وحشیانه برید ترسره کړی، چې نږدې ۵۶۳۰۰ فلسطینیان یې وژلي، چې ډېری یې ښځې او ماشومان دي.

تېر نومبر، د نړیوالې جزایي محکمې لخوا د اسرائيلي لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو او د هغه د پخواني دفاع وزیر یوآف ګالانت لپاره د جنګي جرمونو او د بشریت پر وړاندې جرمونو په تور د نیولو امرونه صادر شول.

اسرائیل هم د غزې په وړاندې د جګړې لپاره د نړیوالې محکمې لخوا د نسل وژنې قضیې سره مخ دی.