ایران او امریکا د جمعې په ورځ په روم کې د تهران د چټک پرمختګ کوونکي اټومي پروګرام په اړه د خبرو پنځم پړاو لپاره چمتووالی نیولی دی، چې پکې د یورانیمو غني کول د اصلي موضوع په توګه راڅرګند شوی دی.
امریکایي چارواکي ټینګار کوي چې ایران باید د یورانیمو غني کول په بشپړ ډول ودروي، او د داسې یوې موافقې په اړه خبرې کېږي چې د تهران د اقتصادي بندیزونو د نرمولو لامل شي. د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د جمعې په سهار په آنلاین پیغام کې وویل چې که د یورانیمو غني کول بند شي، "موږ هیڅ ډول موافقې ته نشو رسیدلی."
عراقچي په ټولنیز پلیټ فارم ایکس کې ولیکل: "د یوې موافقې لپاره لاره موندل دومره ستونزمن کار نه دی. اوس د پرېکړې وخت دی."
په دې خبرو کې به د امریکا استازیتوب د منځني ختیځ ځانګړی استازی سټیو ویتکوف او د بهرنیو چارو وزارت د پالیسۍ د پلان جوړونې رییس مایکل انټون وکړي.
که څه هم چارواکو د خبرو لپاره ځای نه دی اعلان کړی، خو په ایټالیا کې د عمان سفارت کې د یوې بلې غونډې ترسره کېدل یاد شوي دي.
د عمان د بهرنیو چارو وزیر بدر البوسعیدي د دې خبرو منځګړیتوب کوي، ځکه چې عمان د تهران او واشنګټن لپاره د باور وړ منځګړی ګڼل کېږي.
د یورانیمو غني کول د خبرو اترو اصلي موضوع پاتې ده. دا خبرې هڅه کوي چې د ایران اټومي پروګرام محدود کړي او په بدل کې د امریکا لخوا پر ایران لګول شوي ځینې سخت اقتصادي بندیزونه نرم کړي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اوږدې دښمنۍ یوه برخه ده.
ټرمپ په وار وار ګواښ کړی چې که موافقه ونه شي، نو د ایران د پروګرام په نښه کولو لپاره به هوايي بریدونه وکړي. په ورته وخت کې، ایراني چارواکو خبرداری ورکړی چې دوی کولی شي د وسلو د کچې نږدې یورانیمو سره اټومي وسلې جوړې کړي.
‘ځانګړي اقدامات’
د یورانیمو غني کول د خبرو اترو د اختلاف اصلي ټکی پاتې دی. ویتکوف په یوه مرحله کې وړاندیز وکړ چې ایران کولی شي یورانیم په ۳.۶۷ سلنه کچه غني کړي، خو وروسته یې ټینګار وکړ چې د ایران ټول غني کول باید ودریږي. د امریکا دا دریځ په وخت سره سخت شوی دی.
کله چې د خبرو په اړه د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ټامي بروس څخه پوښتنه وشوه، هغې وویل: "موږ باور لرو چې په دې خبرو کې به بریالي شو او د غني کولو د بندولو په اړه د واشنګټن دریځ به عملي کړو."
هغې زیاته کړه: "ایرانیان په دې خبرو کې ګډون کوي، نو دوی زموږ دریځ هم درک کوي او خبرو ته دوام ورکوي."
یو وړاندیز چې تر دې دمه وړاندې شوی، دا دی چې ایران په هېواد کې د یورانیمو غني کول ودروي، خو د منځني ختیځ د سیمه ییزو هېوادونو او امریکا لخوا ملاتړ شوي کنسورشیم له لارې د یورانیمو ذخیره وساتي.
خو د ایران د بهرنیو چارو وزارت ټینګار کړی چې غني کول باید د هېواد دننه دوام وکړي، او په ۲۰۱۰ کال کې ورته د سونګ موادو د تبادلې وړاندیز په خبرو کې بریالی نه شو.
په ورته وخت کې، اسرائیل ګواښ کړی چې که ځان ته خطر وګوري، نو د ایران اټومي تاسیسات به په خپله په نښه کړي، چې دا به په منځني ختیځ کې لا زیات کړکېچ رامنځته کړي، کوم چې د غزې په جګړه کې لا زیات شوی دی.
عراقچي د پنجشنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې ایران به د خپلو اټومي تاسیساتو د دفاع لپاره "ځانګړي اقدامات" وکړي که اسرائیل یې ګواښ ته دوام ورکړي، او همدارنګه یې امریکا ته خبرداری ورکړ چې دوی به د هر ډول اسرائیلي برید په اړه د شریک په توګه وګڼل شي.
