افغان معیوب د جرابو فابریکه معلولیت لرونکو کارګرانو ته د کار په ورکولو سره هیله بښي
د افغانستان په لوېدیځ ښار هرات کې، شهاب الدین په یوه کوچنۍ کوټه کې د خپلو لاسونو په مرسته پر ځمکه ځان مخکې بیايي ترڅو د تازه جوړو شویو جرابو یوې ډېرۍ ته ورسېږي چې ترتیب او بسته بندۍ ته په تمه دي.
دغه ۳۶ کلن د څلورو ماشومانو پلار، چې یوه لسیزه وړاندې د سړک غاړې ماین چاودنه کې یې دواړه پښې له لاسه ورکړې، د کار موندلو له سختو ستونزو سره مخ و. هغه مهال افغانستان د امریکا په مشرۍ د ځواکونو او طالبانو ترمنځ د جګړې ډګر و. په تېره لسیزه کې بېکاره و او مجبور و چې د خپلې کورنۍ د بقا لپاره پر خپلو خپلوانو تکیه وکړي.
خو په هرات کې د جرابو جوړولو نوي ورکشاپ، چې یوازې معلولیت لرونکي کارګران ګماري، هغه ته نوې هیله ورکړې ده.
شهاب الدین، چې د ډېری افغانانو په څېر په یوه نوم یادېږي، د ډسمبر په لومړیو کې د خپل کار پرمهال په یوه لنډه دمه کې وویل: "زه د چاودنې له امله معلول شوم. زما دواړه پښې پرې شوې. اوس زه دلته د جرابو په فابریکه کې کار کوم، او ډېر خوښ یم چې دلته راته دنده راکړل شوې ده."
دا ورکشاپ د ۳۵ کلن محمد امیري نوښت دی، چې پخوا یې په یوه خوراکي توکو پلورنځي کې کار کاوه او شاوخوا یوه میاشت وړاندې یې دا کاروبار پیل کړی. امیري، چې پخپله هم په ماشومتوب کې د ګوزڼ (پولیو) له امله معلول شوی، غوښتل یې چې د معلولیت لرونکو نورو وګړو لپاره د کار زمینه برابره کړي او د عاید په برابرولو کې ورسره مرسته وکړي، په ځانګړې توګه د هغو لپاره چې ډېری یې د جګړې پرمهال ټپیان شوي او د عاید بله سرچینه نه لري.
هغه د پولیو له بل ژغورل شوي کس سره یوځای د جرابو دا فابریکه پیل کړه چې کاري ځواک یې له هغو نارینه وو جوړ دی چې یا د سختو ټپونو، یا د زیږونیزو ستونزو او یا هم د نورو لاملونو له امله معلول شوي دي. دوی څلور ډوله جرابې جوړوي: اوږدې او لنډې، د ژمي او اوړي لپاره.
امیري وویل: "دا فابریکه، چې د معلولیت لرونکو وګړو له خوا تمویلیږي او ملاتړ یې کېږي، تېره میاشت یې په فعالیت پیل وکړ او دا مهال شاوخوا ۵۰ معلولیت لرونکي کسان په کې کار کوي. دوی په ښار کې د جرابو په تولید، بسته بندۍ او پلور بوخت دي."
د لسیزو جګړو، کمزوري روغتیايي سیستم او کړکېچن اقتصاد یوځای کېدو په افغانستان کې د معلولیت کچه لوړه کړې ده. د 'اسیا بنسټ' غیر انتفاعي سازمان له خوا په ۲۰۱۹ کال کې د معلولیت د یوې سروې معلومات ښيي چې نږدې ۲۵٪ لویان له لږ، ۴۰٪ له متوسط او شاوخوا ۱۴٪ له شدید معلولیت سره ژوند کوي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) د ډسمبر په ۳مه د معلولیت لرونکو وګړو د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه اعلامیه کې د همدې ارقامو په حواله ویلي: "دا ارقام موږ دې ته اړ باسي چې په ډېر بېړني او ژمن ډول اقدام وکړو. معلولیت لرونکي وګړي باید داسې نه وي چې وروسته پرې فکر وشي؛ بلکې دوی باید د پلان جوړونې، پرېکړې کولو او خدماتو وړاندې کولو په هر پړاو کې په بشپړ ډول مدغم شي."
په ورته وخت کې، افغانستان له ګاونډي پاکستان سره یوځای له هغو دوو هېوادونو څخه یو دی، چېرې چې د پولیو وحشي وایرس لا هم موجود دی. دا ساري ناروغي کولی شي د زکام په څېر نښې ولري، خو کولی شي سخت غبرګونونه لکه فلج، معلولیت او حتی مرګ هم رامنځته کړي.
د افغانستان د شهیدانو او معلولینو چارو وزارت وايي، په ټول هېواد کې ۱۸۹،۶۳۵ معلولیت لرونکي کسان ثبت دي او له حکومت څخه مالي مرستې ترلاسه کوي.
امیري وویل چې کاروبار یې د ټوکرانو له ارزانه وارداتو سره له سخت رقابت سره مخ دی او هیله یې څرګنده کړه چې حکومت به له بهر څخه واردات ودروي. هغه هیله لري چې د افغان امنیتي ځواکونو لپاره د جرابو برابرولو قرارداد ترلاسه کړي او غواړي خپل کاري ځواک ۲۰۰۰ کسانو ته پراخ کړي.
د هغه په اوسنیو کارکوونکو کې هغه پخواني کډوال هم شامل دي چې له کلونو بهر اوسېدو وروسته په دې وروستیو کې افغانستان ته راستانه شوي دي.
یو له دغو کسانو څخه ۴۰ کلن محمد عارف جعفري دی، چې د اقتصاد له پوهنځي فارغ او د پولیو له ناروغۍ ژغورل شوی دی او کلونه یې په ایران کې ژوند کړی. هغه وویل چې افغانستان ته راستنېدل سخت وو.
جعفري په داسې حال کې چې د هرات په کوڅو کې یې پر یوه کراچۍ خپل توکي پلورل، وویل: "زه د بېکارۍ له امله ډېر وکړېدم. خو له نیکه مرغه، اوس زه څو ډوله جرابې تولیدوم. زه خوښ یم چې دلته کار کوم او عاید ترلاسه کوم."
