د مرستو کمښت د بشري ناورین په ژورېدو سره میلیونونه افغانان له لوږې سره مخ کړي دي

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو مشر، ټام فلیچر، د ډسمبر په نیمایي کې امنیت شورا ته وویل چې وضعیت د "یو پر بل پسې ټکانونو" له امله لاپسې پېچلی شوی دی، چې وروستۍ زلزلې او بشري مرستو ته د لاسرسي او کارکوونکو پر وړاندې د محدودیتونو زیاتوالی هم په کې شامل دي.

که څه هم فلیچر وویل چې په ۲۰۲۶ کال کې به نږدې ۲۲ میلیونه افغانان د ملګرو ملتونو مرستو ته اړتیا ولري، خو د بسپنه ورکوونکو د مرستو کموالي له امله به د دوی اداره پر هغو ۳.۹ میلیونه خلکو تمرکز وکړي چې د ژوند ژغورنې مرستو ته بېړنۍ اړتیا لري.

فلیچر وویل چې دا ژمی "له کلونو راهیسې لومړنی ژمی دی چې نږدې هېڅ نړیوال خوراکي توکي نه دي وېشل شوي."

هغه وویل: "د پایلې په توګه، د ۲۰۲۵ کال په کم پیداوار موسم کې یوازې شاوخوا ۱ میلیون زیانمنو خلکو خوراکي مرستې ترلاسه کړې دي،" په داسې حال کې چې تېر کال دا شمېر ۵.۶ میلیونه وو.

دا کال د ملګرو ملتونو د بشردوستانه سازمانونو لپاره ډېر سخت و، چې د مرستو کمښت له امله یې په زرګونو دندې او لګښتونه کم کړي دي.

فلیچر وویل: "موږ له تاسو ټولو مننه کوو چې له افغانستان سره مو خپلو مرستو ته دوام ورکړی. خو کله چې موږ ۲۰۲۶ کال ته ګورو، د ژوند ژغورنې مرستو د لا زیات کمښت له خطر سره مخ یو – په داسې وخت کې چې د خوراکي توکو نشتوالی، روغتیایي اړتیاوې، پر لومړنیو خدماتو فشار او د خوندیتوب خطرونه ټول مخ په ډېرېدو دي."

رحیم الله د ورځې لس ساعته د کابل په ختیځ کې په خپل کراچۍ کې جرابې پلوري او هره ورځ شاوخوا ۴.۵ تر ۶ ډالرو پورې عاید لري. دا ډېرې کمې پیسې دي، خو دا ټول هغه څه دي چې نوموړی یې د خپلې پنځه کسیزې کورنۍ د نفقې لپاره کوي.

رحیم الله، چې د ډېرو نورو افغانانو په څېر په یوه نوم پېژندل کېږي، د هغو میلیونونو افغانانو له ډلې څخه دی چې د خپل ژوند د بقا لپاره د افغان چارواکو او نړیوالو خیریه موسسو پر بشري مرستو تکیه کوي. د سره صلیب نړیوالې کمیټې د دوشنبې په ورځ پر خپله ویبپاڼه په یوه مقاله کې ویلي، چې په ۲۰۲۵ کال کې اټکل ۲۲.۹ میلیونه خلک – چې د نفوس نږدې نیمایي برخه جوړوي – مرستو ته اړتیا لري.

خو په نړیوالو مرستو کې سخت کمښت – د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام (WFP) لخوا د خوراکي توکو د وېش په څېر پروګرامونو ته د امریکا د مرستو په ګډون – د ژوند دغه مهمه سرچینه پرې کړې ده.

د خوړو نړیوال پروګرام تېره اونۍ خبرداری ورکړ چې په افغانستان کې اوسمهال تر ۱۷ میلیونو ډېر خلک په ژمي کې د لوږې له بحراني کچې سره مخ دي، چې دا شمېر د یو کال مخکې په پرتله ۳ میلیونه ډېر دی.

د مرستو کمښت په داسې حال کې راغلی چې افغانستان له یو کمزوري اقتصاد، پرله‌پسې وچکالیو، دوو خونړیو زلزلو او د ایران او پاکستان په څېر هېوادونو څخه د شړل شویو افغان کډوالو له ډله‌ییز راتګ سره مخ دی. دغو ګڼو ټکانونو پر سرچینو، په ځانګړې توګه پر کور او خوراکي توکو، سخت فشار راوستی دی.

د میلیونونو کډوالو راستنېدلو پر یوه داسې سیستم چې له وړاندې کمزوری و، فشار نور هم زیات کړی دی. د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزیر عبدالکبیر د یکشنبې په ورځ وویل، د وزارت پر ویبپاڼه د یوې اعلامیې له مخې، په تېرو څلورو کلونو کې ۷.۱ میلیونه افغان کډوال هېواد ته راستانه شوي دي.

۲۹ کلن رحیم الله یو له دوی څخه و. د افغان اردو دغه پخوانی سرتېری په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته ګاونډي پاکستان ته تښتېدلی و. دوه کاله وروسته بېرته افغانستان ته وشړل شو او په لومړي سر کې یې د نغدو پیسو او خوراکي توکو مرستې ترلاسه کړې.

هغه وویل: "مرستو له ما سره ډېره زیاته مرسته کوله." خو پرته له هغې، "اوس د ژوند لپاره کافي پیسې نه لرم. خدای مه کړه، که زه له کومې جدي ناروغۍ یا بلې ستونزې سره مخ شم، زما لپاره به یې اداره کول ډېر ګران وي، ځکه چې زه د لګښتونو لپاره اضافي پیسې نه لرم."

د پخوانیو کډوالو ډله‌ییز راتګ د کورونو کرایې هم اسمان ته ختلې دي. د رحیم الله د کور خاوند د هغه د کوچني دوه کوټیز کور کرایه، چې دیوالونه یې نیم کانکریټي او نیم د خټو دي او د پخلي لپاره یوه خټینه بخارۍ لري، نږدې دوه برابره لوړه کړې ده. د ۴۵۰۰ افغانیو (شاوخوا ۶۷ ډالره) پر ځای، اوس ۸۰۰۰ افغانۍ (شاوخوا ۱۲۰ ډالره) غواړي – هغه پیسې چې رحیم الله یې د ورکړې توان نه لري. نو هغه، د هغه مېرمن، لور او دوه زامن به راتلونکې میاشت له دې کوره کډه شي. دوی نه پوهېږي چې چېرته لاړ شي.

د طالبانو له واکمنۍ مخکې، رحیم الله ښه معاش درلود او مېرمن یې ښوونکې وه. خو د نوي حکومت لخوا پر ښځو او نجونو سختو محدودیتونو له امله ښځې له نږدې ټولو دندو منع دي، او د هغه مېرمن بېکاره ده.

رحیم الله وویل: "اوس وضعیت داسې دی چې که د اوړو لپاره پیسې پیدا کړو، د غوړیو لپاره یې نه لرو، او که د غوړیو لپاره یې پیدا کړو، د کور کرایه نشو ورکولای. او بیا د برېښنا بېل هم پر خپل ځای دی."

سخت ژمي کړاوونه لاپسې زیاتوي

د بدخشان په شمالي ولایت کې، شیرین ګل ناهیلې ده. په ۲۰۲۳ کال کې، د هغې ۱۲ کسیزې کورنۍ د اوړو، غوړیو، وریجو، لوبیا، دال، مالګې او بسکېټو مرستې ترلاسه کړې. دا د ژوند ژغورونکې مرسته وه.

خو دا یوازې شپږ میاشتې بس شوه. اوس، هېڅ هم نشته. هغه وايي، خاوند یې زوړ او کمزوری دی او کار نشي کولای. د لسو ماشومانو (اووه نجونې او درې هلکان چې عمرونه یې د ۷ او ۲۷ کلونو ترمنځ دي) په لرلو سره، د کورنۍ د نفقې پېټی د هغې پر ۲۳ کلن زوی – چې د کار کولو په عمر کې یوازینی کس دی – ور لوېدلی دی. خو هغه هم کله کله کار پیدا کوي.

هغې وویل: "موږ ۱۲ کسان یو ... او یو کار کوونکی کس نشي کولی لګښتونه پوره کړي. موږ په ډېر تکلیف کې یو."

ځینې وختونه ګاونډیان پرې زړه وسوځوي او خواړه ورکړي. خو ډېری وخت دوی ټول وږي پاتې کېږي.

ګل وویل: "داسې شپې هم راغلې چې موږ د شپې د خوړلو لپاره هېڅ نه درلودل، او زما کوچني ماشومان بې له خوړو ویده شوي دي. ما یوازې شین چای ورکړی او هغوی په ژړا ویده شوي دي."

د طالبانو له واکمنۍ مخکې، ګل د پاک کارې په توګه کار کاوه، او دومره پیسې یې ګټلې چې خپله کورنۍ پرې مړه کړي. خو پر ښځو د کار بندیز هغه بېکاره کړې ده، او هغه وایي چې د اعصابو په ناروغۍ اخته شوې او ډېری وخت ناروغه وي.