په نننۍ خپرونه کې به موږ د نړۍ د "ورکې شوې وچې" په نوم پېژندل کېدونکې او په وروستیو کلونو کې ډېر پام ځانته راګرځولې زیلاندیا وچې په اړه خبرې وکړو. کېدای شي مخکې مو د دې نوم نه وي اورېدلی، ځکه چې دا وچه په لویه کچه د سمندرونو لاندې پټه شوې ده. نو، په دې توګه، په نړۍ کې کېدای شي اته وچې شتون ولري، مونږ هم خپله خپرونه په همدې بحث پیلوو.
زیلاندیا یوه ستره ځمکنۍ ټوټه ده چې جغرافیايي لحاظه د نیوزیلینډ او نیو کالیډونیا په ګډون، نږدې ټوله یې د اوبو لاندې ده. دا ځمکنۍ ټوټه چې ساحه یې نږدې پنځه میلیونه مربع کیلومتره ده، د استرالیا له نیمایي څخه یو څه کوچنۍ ده. خو د دې له امله چې د زیلاندیا ۹۳ سلنه برخه د اوبو لاندې ده، تر اوسه پورې له پامه غورځېدلې ده. د دې وچې یوازې یوه کوچنۍ برخه لکه د نیوزیلینډ او نیو کالیډونیا په څېر د ځمکې ټوټې په توګه د اوبو پر سطحه شتون لري.
په حقیقت کې دا ځمکنۍ ټوټه د جغرافیهپوهانو او جیولوجیستانو لخوا له ډېر کلونو راهیسې پېژندل شوې ده. مګر له ۱۹۹۰مو کلونو راهیسې ساینسپوهانو د دې شواهد راټولول پیل کړل چې زیلاندیا یوه وچه ده. په ۲۰۱۷ کال کې څېړونکو د دې سیمې په اړه معلومات خپاره کړل چې آیا په رښتیا یوه وچه ده که نه، او ډېرو جیولوجیستانو وړاندیز وکړ چې زیلاندیا باید د یوې وچې په توګه ومنل شي. دا پرېکړه د ځمکنۍ ټوټې په لویوالي، جیولوجیک جوړښت او د شاوخوا سمندري لارو څخه د توپیر پر بنسټ وه.
د ځمکې د قشر ضخامت او بېلابېل جیولوجیک جوړښت سره ثابت شوې چې زیلاندیا د وچې ځانګړتیاوې لري. د وچو د قشر معمولاً ۳۰ تر ۵۰ کیلومتره ضخامت لري، په زیلاندیا کې شاوخوا ۲۰ کیلومتره ضخامت لري. یعنې د سمندري قشر څخه ډېر زیات ضخامت لري، او دا د دې یو له اساسي دلایلو څخه دی چې زیلاندیا د یوې وچې په توګه پېژندل شوې ده. سربېره پر دې، د نورو وچو په څېر، زیلاندیا هم د جیولوجیکو پروسو لکه اورغورځونو او د غرونو جوړېدو سره مخ شوې ده. حتی، د زیلاندیا سویلي برخه له ۸۵ میلیونه کلونو مخکې د ګونډوانا سوپر وچې څخه جلا شوې او د سمندر لاندې کېناسته پیل کړې.
د دې وچې شتون یوازې یو جیولوجیکي کنجکاوي نه ده، بلکې له طبیعي ګاز، نفت او منرالونو له پلوه هم لوی پوتانسیل لري. زیلاندیا، هم د ځمکې لاندې سرچینو او هم د ایکوسیستمونو له پلوه یوه ډېره بډایه سیمه ده. خو د زیلاندیا په بشپړه توګه د یوې وچې په توګه منل کېدل لا هم په نړیواله کچه نه دي تصویب شوي. ځینې ساینسپوهان فکر کوي چې د وچې تعریف باید په یو تنګ چوکاټ کې ونیول شي. خو بیا هم د زیلاندیا کشف په جیولوجۍ نړۍ کې لویه هیجان رامنځته کړې ده، او په راتلونکو کلونو کې د دې نوې ځمکنۍ ټوټې د لا زیاتې څېړنې تمه کېږي.
.
