هنر د هنر لپاره - دا مشهوره مقوله ده.

خو ایا د هنر یا هنرمند لوړ هدف شتون لري؟ دا هغه پوښتنه ده چې د څیړونکو یوه ډله د سپړلو لپاره جوړه کړې وه.

نړیواله ډله چې د ویانا پوهنتون د څیړونکو په مشرۍ او د اتریش په ویانا کې د ډوم میوزیم سره په همکارۍ هڅه کوي دا معلومه کړي چې ایا د هنر نندارتونونه به انسانان ډیر مهربان او ډیر پوهه کړي او په چلند کې بدلون راولي.

هغه څه چې هغوی وموندل هغه خوشحالونکی وو – د موزیم لیدونکو راپور ورکړی چې هغوی کې منفي احساسات (کډوال ضد کرکه) کمي شوي او مثبت احساسات (د کډوالو منل) زیات شوي دي.

نندارتون، "ما ته خپل زخم وښایاست (Zeig mir deine Wunde)"، چې د سپتمبر تر 2019 پورې روان و، لیدونکو ته یې اجازه ورکړه چې دننه وګوري او د ملګرو انسانانو نازکتیا او زیان منونکي فکر وکړي.

د دې څیړنې موندنې د نړۍ په کچه د کډوال ضد احساساتو په پراختیا کې مخې ته راځي، په ځانګړي ډول په اروپا کې، چیرې چې د پناه غوښتونکو او مسلمانو پر وړاندې د اصليت پالونکو ډلو له خوا د بریدونو زیاتوالی لیدل کیږي.

د کډوال ضد احساساتو پراختیا په بریتانیا کې د ښی اړخ افراطی تشدد لامل شوې، چې په ټول هېواد کې یې د ویجاړیو یوه لړۍ پاتې کړې ده.

د ډوم موزیم ویین ویب پاڼې په وینا، هغه آثار چې ښودل شوي، د منځنیو پیړیو نه تر معاصر او عصري هنر پورې پراخه دي، چې د زخمونو په موضوع باندې د مختلفو لیدلورو څرګندونه کوي، لکه د هنرمندانو د خپل بدن د زغم یا د کینوس د پرې کولو موضوع.

په دویمه څیړنه کې، څیړونکو د ګرځنده تلیفون پر بنسټ د نمونې اخیستلو طریقه کارولې ترڅو د نمونې لیدونکو تعقیب ته دوام ورکړي او معلومه کړي چې آیا بدلونونه څومره دوام لري.

ټولیز کار، چې نومیږي "د هنر اغیز څومره دوام لري؟ په دې وروستیو کې د جمالیات، خلاقیت، او هنرونو د ارواپوهنې په ژورنال کې خپره شوې.

موږ واقعیا نه پوهيدو چې څه تمه ولرو... د هنر نندارتونونو احتمالي اغیزې چې خلک څنګه فکر کوي یا احساس کوي یوه ګرمه موضوع ده ، مګر ریښتیني شواهد خورا لږ شتون لري ،" د ویانا پوهنتون د اروا پوهنې له پوهنځي څخه مخکښ لیکوال میتیو پیلوسکي ، TRT WORLD ته په بریښنالیک کې وايي.

د هنر مینه ‌وال او د هنر د ژور ټولنیز اهمیت پیاوړی باور لرونکي په توګه، ما هیله درلوده چې موږ به قوي شواهد ومومو.

په یوه جلا مطبوعاتي خبرپاڼه کې، پیلووسکي وایي چې پر انسانانو د هنر اغېز د څیړونکو تر منځ د زیاتو علاقمندیو موضوع ګرځېدلې ده.

دا پوښتنه چې څنګه هنر کولی شي موږ لا هوښیار او د خواخوږي لرونکو اتباعو په توګه بدل کړي یا د اقلیم بدلون او کډوالو په څېر ټولنیزو ننګونو ته د خلکو غبرګونونه بدل کړي، د هنري بنسټونو، هنرمندانو، ښاروالیو او کلتوري پالیسۍ جوړونکو لپاره د زیاتېدونکې علاقمندۍ موضوع ده," هغه زیاتوي.

د پیلوسکي په وینا، هغه دلیل چې څیړونکو پریکړه وکړه چې څیړنه ترسره کړي ځکه چې "د لوړې لیوالتیا سره سره، په حیرانتیا سره لږ معلومات شتون لري چې ایا د نندارتون لیدنه یا د هنر کار لیدل واقعیا څه کوي، په ځانګړې توګه د دې اغیزې په اړه چې موږ څنګه فکر کوو او څنګه چلند کوو. اوږدې اغیزې ممکن دوام وکړي یا کوم ډول اغیزې چې موږ یې موندلی په بشپړ ډول نامعلوم دي.

د ویانا په موزیم کې د نندارې یو تنظیم کوونکی، کلاوس سپیډیل، زیاتوي چې  په وروستیو کلونو کې، زموږ په ټولنو کې د هنر لیدلو په طرز کې بدلون راغلی دی. هنرونه نور یوازې د تفریح لپاره نه ګڼل کېږي، بلکې د روغتیا، زده کړې، او شخصي یا ټولنیز هوساینې لپاره یو ځواکمن او ډېری وخت ناپېژندل شوی سرچینه ګڼل کېږي.

څنګه څېړنه تنظیم شوې وه

د څیړنې ټیم د معلوماتو راټولولو او په لیدونکو باندې د هنر د اغیزو ښه پوهیدو ته چمتو شوی.

دوی د ډوم میوزیم وین کې د جوهانا شوانبرګ او کلوس سپیډیل لخوا جوړ شوي نندارتون کې د لیدونکو تجربو ارزول سره پیل کړل.

د نندارتون د ترتیب په وخت کې، منتظمین وویل چې هغوی غوښتل لیدونکو ته هڅونه ورکړي چې د بشریت په یوه مهمه موضوع غور وکړي" او "مثبت بدلون راولي.

څیړونکو دوه مرحلې يې مطالعه جوړه کړه: دوی احتمالي لیدونکي ودرول ترڅو پوښتنه وکړي چې ایا دوی به د وړیا ټکټ په بدل کې په مطالعې کې برخه واخلي. ټول لیدونکي باید د دوی د افکارو او احساساتو په اړه راپور ورکړي، لکه څنګه چې په یوه مطبوعاتي اعلامیه کې راغلي، د نورو لپاره د دوی خواخوږي اندیښنه او د دوی د زینوفوبیا احساسات یا خپل هیواد ته د مهاجرینو منلو ته لیوالتیا.

له هغوی څخه یو ځل د لیدنې څخه مخکې او یو ځل د لیدنې وروسته پوښتنې وشوې.

کله چې څېړونکو د لیدونکو په اړه د هنر دا اغېز وموند، نو پرېکړه یې وکړه چې نوره پلټنه وکړي: دوی به وڅېړي چې آیا دا اغېزې به دوام وکړي، او که دوام وکړي، نو تر څومره وخت پورې به وي.

د څیړنې ټیم بیا د تجربې نمونې کولو میتود (ESM) په کارولو سره د 41 خلکو دویمه ډله استخدام کړه. د لیدونکو له دې دویمې ډلې څخه غوښتل شوي چې په خپل ګرځنده تلیفون کې یو اپلیکیشن نصب کړي او هره ورځ د دوی د افکارو او کړنو راپور ورکړي.

د اپلیکیشن پایلې د دوه اونیو لپاره تعقیب شوې – یوه اونۍ د نندارتون د لیدنې څخه مخکې او یوه اونۍ وروسته.

کله چې څېړونکو د نندارتون د لیدنې څخه مخکې او وروسته د راپورونو پرتله وکړه، نو دوی څو اغېزې وموندلې.

دوی په مقاله کې لیکلي: خلکو د احساساتو په اړه د خواخوږۍ پورې اړوند پوښتنو کې د نمرو ډیریدو ته اشاره وکړه چې هغه خلک چې دوی ورسره وو د دوی په مزاج اغیزه درلوده" ، او همدارنګه د پرتله کولو پر مهال "نن ما خپل داخلي احساساتو ته پاملرنه وکړه" مخکینۍ نمرې، د لیدنې ورځ، او بلې ورځې ته."

لکه څنګه چې هنرمندان او منتظمین د هغو سیاسي، ټولنیزو او انساني مسایلو په اړه چې نن ورځ نړۍ ورسره مخ ده، غور کوي، داسې یوه څېړنه ارزښتناکه ثابتېږي ځکه چې دا کولی شي د هنر نړۍ اهمیت څرګند کړي او وښيي چې څنګه کولی شي د ګډونوالو زړونه او ذهنونه لمس کړي.

د اوسني وینس بیینالې، د بېلګې په توګه، چې د 'هرچیرې بیګانه' عنوان لري، په دې وروستیو کې د خلکو د مهاجرت په اړه د ذهنیت په اړه د هنرونو اغېز باندې د ګڼ شمېر بحثونو موضوع ګرځېدلې ده. زموږ څېړنه اوس په پیاوړې توګه د دې مفکورې ملاتړ کوي چې نندارتونونه د ټولنیزو مسایلو په اړه د روښانه کولو لپاره یو باوري وسیله ده،" پیلووسکي وایي.