د جولای په ۷-۸ مه په انقره کې د ناټو ۳۶مې سرمشریزې یوه داسې موضوع د تورکیې او امریکا د اړیکو محور ته راوسته چې له ډېر وخت راهیسې ځنډول شوې وه: او هغه د F-35 پروګرام ته د تورکیې بېرته ستنېدل دي.
دا موضوع، چې کلونه کلونه د واشنګټن او انقرې په اړیکو کې د ترینګلتیا ټکی و، د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له هغو څرګندونو وروسته چې ویلي یې وو "موږ پر خپلو ملګرو بندیزونه نه غواړو"، د حل لوري ته روانه ښکاري؛ خو دې چارې په اتن کې د خطر زنګ کړنګولی دی.
هغه بیانیه چې یونان له کلونو راهیسې په واشنګټن کې جوړه کړې، اوس له ماتې سره مخ ده. د دې بیانیې په مرکز کې دا ادعا ده چې د تورکیې لخوا د F-35 الوتکو لرل به په "اژه" او "ختیځه مدیترانه" کې انډول خراب کړي. خو کله چې وپوښتل شي چې دا ادعا په حقیقت کې څوک او د کومې کارنامې پر بنسټ کوي، نو انځور سمدستي بدلیږي.
په واشنګټن کې د یونان فشار د هغوی د نظامي یا اقتصادي ځواک له امله نه دی، بلکې دا د یوې سیاسي لاسوهنې شبکې پایله ده چې د کانګرس په دهلیزونو کې بنسټیزه شوې ده. دا د اتن لپاره د ۵۰ کلونو پخوانۍ دودیزه ستراتیژي ده: په ۱۹۷۴ کال کې د قبرس د سولې له عملیاتو وروسته، په امریکایي کانګرس کې د یوناني دیاسپورا (بهر مېشتو یونانیانو) فشار په ۱۹۷۵ کال کې پر تورکیې د وسلو د بندیز لګولو لامل شو. نیمه پېړۍ وروسته، اتن لا هم د دې پر ځای چې د مستقیم نظامي ځواک له لارې له انقرې سره انډول رامنځته کړي، د ورته سیاسي میکانیزمونو کارولو ته لومړیتوب ورکوي.
د F-35 موضوع په اړه روان کمپاین په اصل کې د تورکیې ضد د یونان د پروپاګند د هغې اوږدې زنځیرۍ وروستۍ کړۍ ده.
د یوناني فشار شبکه
په واشنګټن کې د یوناني لابي څرګندونې د "تړون د ثبات په اړه اندېښنه" تر سرلیک لاندې وړاندې کېږي. د دې تر شا "Hellenic Caucus" ولاړ دی، چې په ۱۹۹۶ کې تاسیس شوی او اوس په کانګرس کې له ۸۰ څخه زیات غړي لري. دوه یوناني الاصله څېرې، جمهوري غوښتونکی 'ګس بیلیراکیس' او ډیموکرات 'کریس پاپاس' یې مشري کوي.
د دوی مکتوبونه او بیانیې تل یو هدف لري: د تورکیې د دفاعي وړتیا د زیاتوالي په وړاندې د هر ډول ګامونو مخنیوی. دا کمپاین یوازې پر F-35 محدود نه دی، بلکې حتی د تورکیې د خپلې ملي الوتکې (KAAN) لپاره د انجنونو پر پلور هم د بندیز هڅه کوي.
یوناني لابي د خپلو موخو لپاره له مسلکي شرکتونو هم کار اخلي. د ۲۰۲۵ کال په فبرورۍ کې، د یونان د بهرنیو چارو وزارت له "BGR Group" نومي لابي شرکت سره، چې جمهوري غوښتونکو ته نږدې دی، د ۶۰۰ زره ډالرو په ارزښت یو کلن قرارداد لاسلیک کړ ترڅو په واشنګټن کې د دوی لپاره کار وکړي.
د یونان خپله کارنامه د دوی ادعاوې ننګوي
که موضوع په رښتیا د ناټو تړون ته د وفادارۍ وي، نو د یونان خپله دریځ باید وڅېړل شي. کله چې اوکراین د روسیې د بریدونو پر وړاندې د "پیټریوټ" توغندیو غوښتنه وکړه، ناټو او اروپایي ټولنې له یونان څخه وغوښتل چې خپلې ځینې بطرۍ کیف ته ورکړي، خو اتن دا غوښتنه رد کړه.
همداراز د روسیې په وړاندې د اروپایي ټولنې په وروستیو بندیزونو کې، یونان د روسي ګازو د لېږد پر محدودیتونو اعتراض وکړ، ځکه د دې تر شا د یوناني کښتیو د خاوندانو سوداګریزې ګټې وې.
خو تر ټولو لویه ضربه په استخباراتي برخه کې وه. د ۲۰۲۶ کال په فبرورۍ کې، د یونان د هوایي ځواک یو ډګرمن چین ته د ناټو د محرمو معلوماتو د ورکولو په تور افشا شو، چې دا د ناټو د امنیتي جوړښت لپاره یو لوی شرم و. د روسیې لپاره د جاسوسۍ نورې قضیې هم ښيي چې د اتن په استخباراتي سیسټم کې لویې نیمګړتیاوې شته.
یو داسې هېواد چې خپل سرتېري یې سیالو قدرتونو ته د ناټو رازونه سپاري، خو بیا پر انقرې د بې اعتمادۍ تور پورې کوي؛ ثابتوي چې دا موضوع یو رښتینی امنیتي بحث نه دی، بلکې یو محض سیاسي جنګ دی. مخکې له دې چې اتن د نورو پر اعتبار شک وکړي، باید خپلې کارنامې ته په هینداره کې وګوري.
