امریکا د بهرنیو پورونو لویه برخه  له چین څخه ترلاسه کوي: څېړنه

امریکا د چین د پور ورکولو په لیست کې لومړی ځای لري ځکه چې بیجینګ په ټوله نړۍ کې په ټیکنالوژۍ، زیربناوو او د لوړې کچې تخنیکي عرضو ځنځیرونو کې په ټوله نړۍ کې پانګونه کوي.

د يوې نوې څېړنې له مخې، امریکاد بهرنیو پورونو لویه برخه  له چین څخه ترلاسه کوي ، داسې حال کې چې دغه څېړنه د بېجينګ د پور ورکوونکو فعاليتونو تعقيب کوي او ښيي چې چين په زياتېدونکي ډول د پرمختيايې هېوادونو پر ځای لوړو عايد لرونکو هېوادونو ته پورونه ورکوي.

راپور، چې د سې شنبې په ورځ د «اېډ ډېټا» له خوا خپور شو — د امریکایی پوهنتون ویلیم او مریم د څیړنې لابراتوار، وویل چې چين د ۲۰۰۰ څخه تر ۲۰۲۳ پورې په نړۍ کې د هرې سيمې په شمول له ۲۰۰ هېوادونو سره په ټوله کې ۲.۲ ټريليونه ډالره پورونه او مرستې کړې دي.

چين له ډېرې مودې راهيسې د «يو کمربند، يوه لار» نوښت له لارې د پرمختيايي هېوادونو د پور ورکوونکي په توګه پېژندل کېده، خو اوس پرمختللو اقتصادونو ته د پور ورکولو په لور روان دی — داسې هېوادونو ته پورونه ورکوي چې ستراتيژيک بنسټيزې پروژې او د لوړې کچې تخنيکي عرضو ځنځيرونه پر مخ وړي، لکه سيميکنډکټرونه، مصنوعي ځيرکتيا او پاکه انرژي.

اېډ ډېټا وويل چې د چين د پورونو واقعي کچه د پخوانيو اټکلونو په پرتله دوه تر څلور برابره زياته ده، او زياته يې کړه چې چين لا هم د نړۍ تر ټولو ستر رسمي پور ورکوونکی هېواد دی.

د چین د بهرنیو پور ورکولو عملیاتونو له دریو پر څلورمو څخه ډیر اوس د لوړ منځني عاید لرونکو هیوادونو او لوړ عاید لرونکو هیوادونو کې پروژو او فعالیتونو ملاتړ کوي.

د ایډ ډیټا اجرایوي رییس، براډ پارکس وویل: "شتمنو هیوادونو ته د پور ورکولو ډیره برخه په مهمو زیربناوو، مهمو منرالونو او د سیمیکمډکټر شرکتونو په څیر د لوړ ټیکنالوژۍ شتمنیو استملاک باندې متمرکزه ده."

چین په ټوله امریکا کې “په هره برخه کې فعال” دی

راپور وايي چې متحده ایالتو د چین له لوري تر ټولو ډېر رسمي سکتوري پور ترلاسه کړی — له ۲۰۰ ميليارده ډالرو ډېر، چې نږدې ۲،۵۰۰ پروژې او فعالیتونه پوښي.

اېډ ډېټا وایي چې د چین دولتي شرکتونه “په امریکا کې په هر کونج او هر سکتور کې فعال دي”، د ټېکساس او لویزیانا د مایع طبيعي ګاز (LNG) پروژو تمویل کوي، د شمالي ویرجینیا ډیټا سنټرونه، د نیویارک د جان ایف کینیډي نړیوال هوايي ډګر او د لاس انجلس نړیوال هوايي ډګر ترمینلونه، د «مېټر هورن ایکسپریس» د طبيعي ګاز پایپ لاین او د «ډاکوټا اېکسېس» د تیلو پایپ لاین پروژې.

راپور زیاتوي چې بېجينګ د لوړتخنیکي شرکتونو د ترلاسه کولو مالي ملاتړ کړی، او د چين دولتي پور ورکوونکو د امريکا ګڼو لویو شرکتونو ته د پور ورکولو اسانتياوې برابرې کړې دي، چې پکې د فورچون ۵۰۰ ډېری شرکتونه شامل دي — لکه امازون، AT&T، وېريزن، تېسلا، جنرال موټورز، فورډ، بوینګ او ډیزني.

د راپور له مخې، د ټيټ او د ټیټې منځنۍ عاید لرونکو هېوادونو ته د چين د پورونو کچه له ۸۸ سلنې (په ۲۰۰۰ کې) ۱۲ سلنې ته (په ۲۰۲۳ کې) راټيټه شوې ده.

بېجينګ همدارنګه د “نړېوال سویل” د هېوادونو لپاره د “يو کمربند، يوې لارې” نوښت لاندې د بنسټیزو پروژو تمویل کم کړی دی.

په ورته وخت کې، چين د منځني عاید او لوړو عاید لرونکو هېوادونو د ملاتړ برخه ډېره کړې چې په ۲۰۰۰ کې د ۲۴ سلنې څخه په ۲۰۲۳ کې ۷۶ سلنې ته لوړه شوې ده.

د بېلګې په توګه، بريتانیا ۶۰ ميليارده ډالر ترلاسه کړي، او اروپايي اتحادیې ته ۱۶۱ ميليارده ډالر ورکړل شوي