فیدان: تورکیه په غزه کې د مسؤلیت اخیستو ته چمتو ده او د اشغال د پای ته رسېدو غوښتنه کوي
د تورکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیدان وايي چې انقره چمتو ده په غزه کې مسؤلیت پر غاړه واخلي، چې د اړتیا په صورت کې دې محاصره شوې سیمې ته د ځواکونو لېږل هم په کې شامل دي.
فیدان وايي چې "فلسطینیانو ته باید یوه داسې لار نقشه هم وړاندې شي چې د اسراییلو اشغال پای ته ورسوي او د دوه دولتي حل لار ممکنه کړي."
د تورکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیدان وویل چې ترکیه چمتو ده په کلابنده غزه کې مسؤلیت پر غاړه واخلي، چې د اړتیا په صورت کې د ځواکونو ځای پر ځای کول هم په کې شامل دي.

فیدان د شنبې په ورځ له "A Haber" سره په یوه ژوندۍ مرکه کې وویل، تورکیه چمتو ده چې په غزه کې مسؤلیت پر غاړه واخلي، او "خپل مسؤلیتونه به په پوره ژمنتیا ترسره کړي، د ځواکونو لېږل هم په کې شامل دي. په دې اړه نړیوالې ټولنې ته دا زموږ تر ټولو روښانه پیغام دی."

هغه د تورکیې د ولسمشر رجب طیب اردوغان او د هغه د امریکایي سیال ډونالډ ټرمپ ترمنځ د سپټمبر میاشتې لیدنې ته په اشارې وویل، دواړو مشرانو د اړیکو او سیمه ییزو تحولاتو په اړه پر مهمو موضوعاتو خبرې وکړې.

فیدان وویل چې د تورکیې وروستي "د بهرنۍ پالیسۍ فعالیت" او د یوه باوري ملګري په توګه یې اعتبار، دا هېواد "په ډېرو مسایلو کې د همکارۍ لپاره په یوه مطلوب لوبغاړي" بدل کړی دی.

هغه وویل، په امریکا کې خبرو یو ځل بیا د دواړو هېوادونو، پراخې سیمې او نړیوالې سولې او ثبات لپاره خورا مهم مسایل راپورته کړل.

د ثبات ځواک
فیدان وویل چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د پرېکړه لیک مسوده لا هم تر بحث لاندې ده او بدلونونو ته دوام ورکوي.

هغه یادونه وکړه چې وړاندیز شوی ثبات ځواک د ټرمپ د سولې پلان په پړاویز ډول د دوو جوړښتونو څخه یو دی، او بحثونه د یوه داسې حقوقي چوکاټ پر جوړولو متمرکز دي چې د دې ځواک ماموریت او د پلي کېدو پر مهال به یې د فعالیت څرنګوالی تعریف کړي.

هغه وویل چې د سولې د کمیسیون او د غزې لپاره د نړیوال ثبات ځواک د جوړولو په اړه خبرې روانې دي، او یادونه یې وکړه چې وړاندیزونه د بدلون په حال کې دي او امریکا له تورکیې سره په مشوره پر دې مسله کار کوي.

هغه یادونه وکړه چې د ثبات ځواک لپاره لومړنۍ هڅې پیل شوې دي، چې له اسراییلو سره د امریکا په همغږۍ د ملکي-پوځي همغږۍ مرکز جوړول هم په کې شامل دي.

د ملکي-پوځي همغږۍ مرکز (CMCC) چې په رسمي توګه د اکتوبر په ۱۷مه پرانیستل شو، په اسراییلو کې د امریکا د مرکزي قومندانۍ له خوا جوړ شوی لومړنی نړیوال عملیاتي مرکز دی چې د اوربند له هوکړې وروسته په غزه کې پرمختګونه څاري.

فیدان ټینګار وکړ چې واشنګټن، چې د ټرمپ د دورې د اوربند له پلان څخه یې ملاتړ کړی و، په دې پروسه کې د خنډونو د له منځه وړلو لپاره یو میکانیزم رامنځته کړی - یو ګام چې هغه د مالکیت او ژمنتیا له پلوه مهم وباله.

فیدان زیاته کړه چې ترکیه د اوربند د هوکړې په برخه کې د پرمختګ لپاره د اړینو میکانیزمونو پرمخ وړلو ته ژمنه ده، او ټینګار یې وکړ چې د اړوندو پوځي چارواکو ترمنځ نږدې خبرې اترې دوام لري.

فیدان وویل چې تورکیې د شرم الشیخ په خبرو کې فعال رول لوبولی چې د غزې اوربند یې ممکن کړ، او یادونه یې وکړه چې مصر، قطر او تورکیې د دې هوکړې په پلي کولو کې مرسته کړې. هغه زیاته کړه چې د هېوادونو له خوا لاسلیک شوې اعلامیه د تضمین کوونکي دودیز ماډل نه دی، بلکې د اوربند لپاره د دوی دوامداره سیاسي ملاتړ څرګندوي.

هغه یادونه وکړه چې تورکیې د غزې لپاره د بشري مرستو یو همغږی کوونکی ټاکلی او د مرستو رسولو لپاره په جدي توګه کار ته دوام ورکوي، په داسې حال کې چې دې سیمې ته د ننوتونکو مرستو کچه لا هم له هغه څه کمه ده چې اسراییلو یې پخوا ژمنه کړې وه.

'که اشغال دوام وکړي، وسله وال مقاومت به هم وي'
فیدان وویل چې تورکیه "عمل ته ګوري، نه عامل ته"، او ټینګار یې وکړ چې ظلم د هر چا له خوا چې وي، غندل کیږي.

هغه استدلال وکړ چې تر هغه چې اشغال دوام ولري، وسله وال مقاومت به هم دوام وکړي، "که حماس نه وي، بل څوک به وي. دا د اشغال پر وړاندې د مقاومت یوه طبیعي برخه ده."

هغه وویل: "هغه څه چې موږ یې وایو دا دي: مسله باید د حماس په بې وسلې کولو پیل نشي، بلکې د یوه داسې میکانیزم په رامنځته کولو سره باید پیل شي چې اشغال پای ته ورسوي او ظلم کم او له منځه یوسي. دا منطق باید په روښانه توګه تشریح شي."

"یو غبرګون شتون لري چې د حماس داسې انځورولو څخه سرچینه اخلي لکه داعش ډله چې وي. هڅې روانې دي چې دا غبرګون په پالیسۍ بدل شي. البته، موږ باید دا بیانیه تحلیل او بیا یې ورغوو. دا په اصل کې هغه څه دي چې موږ یې په ډیپلوماسۍ کې تر ډېره هڅه کوو — لومړی ناسم تصورات تحلیل او له منځه یوسو، بیا یې پر ځای سم تصورات ځای پر ځای کړو."

فیدان زیاته کړه چې "فلسطینیانو ته باید یوه داسې لار نقشه هم وړاندې شي چې د اسرائیلو اشغال پای ته ورسوي او د دوه دولتي حل لار ممکنه کړي."

اسرائیلو د ۲۰۲۳ کال له اکتوبر راهیسې په کلابنده غزه کې د خپلې نسل وژنې په ترڅ کې شاوخوا ۷۰،۰۰۰ فلسطینیان، چې ډېری یې ښځې او ماشومان دي، وژلي دي.