امریکا د ایران لخوا د امریکايي الوتکو ویشتل تایید کړل

د ایران لخوا د امریکا د دوو پوځي الوتکو راغورځول د متحده ایالاتو لپاره یوه خورا نادره پېښه ده چې په تېرو ۲۰ کلونو کې یې ساري نه درلوده. دا برید ښيي چې د ایران اسلامي جمهوریت لا هم د ځواب ورکولو وړتیا لري، سره له دې چې ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادعا کړې وه چې د دغه هېواد نظامي ځواک "په بشپړ ډول له منځه تللی" دی.

دا بریدونه پنځه اونۍ وروسته له هغه وشول چې د امریکا او اسرائیل لومړنیو بریدونو ایران وځپلو. ټرمپ د روانې اونۍ په پیل کې ویلي وو چې د تهران "د توغندیو او ډرون الوتکو د توغولو وړتیا په ډراماتیک ډول کمه شوې ده."

امریکايي چارواکي وايي، ایران د جمعې په ورځ د امریکا یوه F-15E جنګي الوتکه راغورځولې ده؛ د عملې یو غړی یې ژغورل شوی او د دویم هغه پسې لټون دوام لري. ایراني دولتي رسنیو دا هم ویلي چې د امریکا یوه A-10 بریدګره الوتکه هم د ایران د دفاعي ځواکونو لخوا له ویشتل کېدو وروسته نسکوره شوې ده.

د هوايي ځواک متقاعد جنرال هوسټن کانټویل، چې پخوانی پیلوټ دی، وايي چې وروستی ځل په جګړه کې امریکايي الوتکه (A-10 Thunderbolt II) په ۲۰۰۳ کال کې پر عراق د برید پر مهال راغورځول شوې وه. هغه زیاتوي چې په تېرو کلونو کې امریکا له داسې اورپکو سره جنګېدلې چې د الوتکو ضد قوي سیسټمونه یې نه درلودل، نو ځکه تر اوسه په ایران کې د ډېرو الوتکو نه ضایع کېدل د امریکايي ځواکونو د مهارت نښه ده.

د متخصصینو په باور احتمالاً له اوږې څخه توغول کېدونکی توغندی کارول شوی

د امریکا مرکزي قومانداني (CENTCOM) په یوه اعلامیه کې ویلي چې امریکايي ځواکونو د ایران په جګړه کې له ۱۳۰۰۰ څخه ډېر ماموریتونه ترسره کړي او له ۱۲۳۰۰ څخه ډېرې موخې یې ویشتلي دي. خو له یوې میاشتې درنو بریدونو وروسته هم، د ایران پوځ یو څرګنده دښمن پاتې شوی. پر اسرائیل او د خلیج پر ګاونډیو هېوادونو د هغوی پرله پسې بریدونو سیمه ییز ګډوډي او نړیوال اقتصادي ټکانونه رامنځته کړي دي.

د دفاعي چارو کارپوه بهنام بن طالب‌لو وايي: "یو فلج شوی دفاعي سیسټم د ویجاړ شوي سیسټم مانا نه لري." هغه زیاتوي چې امریکايي الوتکې په ټیټه ارتفاع کې الوتنې کوي چې دا کار هغوی د ایران توغندیو ته ډېر زیانمنونکي کوي. د هغه په وینا، د F-15 الوتکې په نښه کولو لپاره احتمالاً له اوږې څخه توغول کېدونکی (Portable) توغندی کارول شوی چې کشفول یې خورا ګران دي.

پیلوټانو ته د بېړني حالت روزنه ورکول شوې

متوایل وايي، په داسې خطرناکو چاپیریالونو کې د پیلوټانو د وینې فشار لوړیږي او هغوی د توغندیو په وړاندې خورا بیداره وي. که الوتکه وویشتل شي او هغوی مجبور شي چې ځان بهر وغورځوي (Eject)، نو هغوی ته روزنه ورکول شوې چې څنګه خپل ټپونه وګوري او تر ټولو مهمه دا چې څنګه خپل موقعیت وښيي ترڅو ژغورونکي یې پیدا کړي. په ورته وخت کې، دښمن هم هڅه کوي چې د هغوی غلط موقعیت خپور کړي.

هیلیکوپترې تر نورو الوتکو ډېرې په خطر کې دي

د جمعې په ورځ نسکورې شوې الوتکې په ایران کې لومړنۍ امریکايي الوتکې نه وې. په ۱۹۸۰ کال کې هم په تهران کې د یرغمل شویو امریکایانو د ژغورنې د ناکامو عملیاتو پر مهال یوه هیلیکوپتر او یوه الوتکه سره ټکر شوې وه چې اته تنه پکې وژل شوي وو.

کانټویل وايي چې هیلیکوپترې ځکه ډېرې زیانمنې دي چې هغوی "ټیټې او په ورو سرعت" الوتنه کوي. له همدې امله هغه کسان چې سږکال د پیلوټانو د ژغورنې لپاره په هیلیکوپترو کې وتلي، یو "خورا زړور او د ویاړ وړ کار" یې کړی دی.