د ایران لخوا د انرژۍ پر بڼسټونو بریدونو د نړیوالې انرژۍ د بحران اندېښنې ډیرې کړي دي.
د هرمز تنګي ته نږدې د بریدونو له امله بازارونه په اندیښنو کې دي، ځکه دا بریدونه هغه لار ګواښي چې د نړۍ د نفتو نږدې پنځمه برخه پرې لېږدول کېږي.
اسرائیل او ایران د چهارشنبې په لومړیو ساعتونو کې خپلمنځي بریدونو ته دوام ورکړ. تهران د سیمې د نفتو پر صنعت د خپل فشار د دوام په ترڅ کې، د هرمز په تنګي کې یوه کښتۍ وویشتله او بنسټیز تاسیسات یې په نښه کړل. ایران دغو بریدونو ته په داسې حال کې دوام ورکړ چې د انرژۍ د نړیوال بحران اندېښنې مخ په زیاتېدو دي.
ایران په عملي توګه د دې تنګي له لارې د کښتیو تګ راتګ بند کړی، کوم چې د دې هیواد د سواحلو په اوږدو کې موقعیت لري او د نړۍ نږدې پنځمه برخه نفت له خلیج څخه د هند سمندر ته پرې لېږدول کېږي. همدارنګه، دا هیواد د خلیج پر عربي هیوادونو د نفتو پر ډګرونو او چاڼځایونو بریدونه کوي. دا د یوې ستراتیژۍ برخه ده چې موخه یې پر امریکا او اسرائیل فشار راوړل دي ترڅو هغه جګړه پای ته ورسوي چې دوی پیل کړې ده، او همدارنګه د نړیوال اقتصادي کړکېچ رامنځته کول دي.
کویت د چهارشنبې په لومړیو ساعتونو کې اعلان وکړ چې دفاعي سیسټمونو یې د هیواد پر سر اته ایراني بې پیلوټه الوتکې رانسکورې کړې دي، په داسې حال کې چې سعودي عربستان وویل چې د سلطنت د شیبه پراخ نفتي ډګر پر لور روانې پنځه بې پیلوټه الوتکې یې شنډې کړې دي. د متحده عربي اماراتو په سواحلو کې، د هرمز په تنګي کې پر یوې کانټینري کښتۍ یو توغندی ولګېد.
اسرائیل، چې د فبرورۍ په ۲۸مه یې له امریکا سره یوځای د ایران پر وړاندې جګړه پیل کړې، وویل چې پر تهران یې د بریدونو نوې څپه پیل کړې ده. دا بریدونه یوه ورځ وروسته له هغو ګڼو بریدونو ترسره شول چې د سیمې اوسیدونکو د جګړې پر مهال تر ټولو سخت بریدونه بللي وو. په بیروت او جنوبي لبنان کې هم د چاودنو غږونه اورېدل شوي، وروسته له هغه چې اسرائیل اعلان وکړ چې له حزب الله سره پر تړلو اهدافو یې نوي بریدونه پیل کړي دي.
ایران پر اسرائیل او د خلیج پر عربي هیوادونو ګڼ توغندي توغولي دي
اسرائیل د چهارشنبې په لومړیو ساعتونو کې په ټول هیواد کې د ایران د دریو بریدونو په اړه خبرداری ورکړ؛ په تل ابیب او نورو ځایونو کې د خطر زنګونه وغږېدل، خو د مرګ ژوبلې راپور نه دی ورکړل شوی.
د سعودي عربستان د دفاع وزارت وویل چې شپږ بالستیک توغندي یې له منځه وړي چې د شهزاده سلطان هوايي اډې پر لور توغول شوي وو، کومه چې د سعودي په ختیځ کې د امریکا او سعودي یوه مهمه اډه ده. وزارت دا هم وویل چې د ختیځ ولایت په مهم ښار، حفر الباطن کې یې دوه بې پیلوټه الوتکې نیولې او له منځه وړې دي.
د برتانوي پوځ لخوا د څارنې یوې ویبپاڼې له مخې، ایران د هرمز په تنګي کې، د متحده عربي اماراتو د راس الخیمه امارت په سواحلو کې چې د تنګي په شمالي برخه کې موقعیت لري، پر یوې کانټینري کښتۍ یو توغندی ویشتلی دی.
ویبپاڼې ویلي: "د زیان کچه لا معلومه نه ده، خو عمله یې په اړه څېړنې کوي."
متحده عربي اماراتو د چهارشنبې په لومړیو ساعتونو کې وویل چې د هیواد هوایي دفاع د ایران د بریدونو د مخنیوي لپاره کار کوي. دغه شتمن خلیجي هیواد، چې د سوداګرۍ او سفر مرکز دوبۍ په کې موقعیت لري، ویلي چې د ایران په بریدونو کې شپږ کسان وژل شوي او ۱۲۲ نور ټپیان دي.
بحرین د چهارشنبې په لومړیو ساعتونو کې د ایران د احتمالي برید په اړه د خبرداري لپاره د خطر زنګونه وغږول. دا خبرداری یوه ورځ وروسته له هغه ورکړل شو چې په پلازمېنه منامه کې پر یوې استوګنیزې ودانۍ د ایران په برید کې یوه ۲۹ کلنه ښځه ووژل شوه او اته نور کسان ټپیان شول.
د نفتو بیې
د نفتو بیې د دوشنبې د ورځې له لوړې کچې څخه خورا ټیټې دي، خو د برنټ خامو تېلو نړیوال معیار بیه لا هم د چهارشنبې ورځې په پرتله، کله چې جګړه پیل شوه، شاوخوا ۲۰ سلنه لوړه ده. په ټوله نړۍ کې مصرف کونکي یې اغېزې د تېلو په پمپونو کې احساسوي.
د نفتو په بیو کې دا زیاتوالی د دې اندېښنو له امله دی چې جګړه ممکن د اوږدې مودې لپاره د نفتو او طبیعي ګازو نړیوال جریان ګډوډ کړي، چې له امله یې په ټوله نړۍ کې مالي بازارونه لړزېدلي دي.
د سعودي عربستان د نفتو لوی شرکت، ارامکو، مشر او اجراییوي رییس امین ناصر د سې شنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې که د نفتو ټانکرونه له تنګي څخه تېر نه شي، نو دا به "پر نړیوال اقتصاد جدي اغېز" ولري.
امریکایي پوځ د سې شنبې په ورځ ادعا وکړه چې د هرمز تنګي ته نږدې یې د ایران ۱۶ ماین ایښودونکې کښتۍ ویجاړې کړې دي، خو د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په خپلو ټولنیزو رسنیو کې ویلي چې داسې معلومات نشته چې ایران دې په تنګي کې ماینونه ځای پر ځای کړي وي، لکه څنګه چې کارپوهانو له جګړې مخکې خبرداری ورکړی و.
په لبنان کې د نږدې ۵۰۰ وژل شویو کسانو سربېره، ایران په دغه هیواد کې د ۱۳۰۰ څخه د زیاتو کسانو د وژل کېدو خبر ورکړی، په داسې حال کې چې اسرائیل د ۱۲ کسانو د وژل کېدو راپور ورکړی دی.
امریکا خپل اوه سرتېري له لاسه ورکړي او اته نور سخت ټپیان دي.
د برتانیې د بهرنیو چارو وزارت په وینا، د جګړې له پیل راهیسې ډیری بهرني وګړي له خلیج سیمې وتلي دي؛ چې په کې له ۴۵،۰۰۰ څخه ډېر برتانوي اتباع هم شامل دي. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په وینا، شاوخوا ۴۰،۰۰۰ کسان هم متحده ایالاتو ته ستانه شوي دي.
