په دې وروستیو کې د اسراییلو هوايي بریدونه چې د ایران پر مهمو ځایونو ترسره شوي، په سیمه کې یې سختې اندیښنې راپورته کړې دي. په پاکستان کې هم د دې بریدونو د احتمالي اغېزو په اړه اندیښنې زیاتې شوې دي، په ځانګړې توګه د ملي امنیت او ډیپلوماتیک دریځ په اړه.

د اسراییلو او ایران ترمنځ کړکېچ چې د ایران د ۲۲۴ کسانو د وژل کېدو سره لا زیات شوی، پاکستان د جغرافیوي او سیاسي موقعیت له امله په یوه پېچلې سیمه ییزه سیاسي چاپېریال کې ځان موندلی دی. د پاکستان حکومت د اسراییلو بریدونه په کلکه غندلي او دا یې د نړیوالو قوانینو خلاف بللي دي، او د جګړې د سمدستي بندېدو غوښتنه یې کړې ده.

په یوه ګډه اعلامیه کې، اسلام‌آباد د تاوتریخوالي د کمولو، د ملکي وګړو د ساتنې، او د ډیپلوماسۍ له لارې د سیمه ییزې سولې پر اهمیت ټینګار کړی دی. په دې اعلامیه کې د خبرو اترو او د ملګرو ملتونو د منشور د اصولو ملاتړ بیا تکرار شوی دی.

د پاکستان د دفاع وزیر خواجه آصف په ملي اسمبلۍ کې په خپله وروستۍ وینا کې وویل چې پاکستان به د اسراییلو د تېري په وړاندې د ایران تر شا ودرېږي، چې دا د دواړو ګاونډیو ترمنځ د ستراتیژیکې همکارۍ د ژورتیا څرګندونه کوي.

هغه وویل: "موږ د ایران تر شا ولاړ یو او د هغوی د ګټو د ساتنې لپاره به په هر نړیوال فورم کې ملاتړ وکړو." د پاکستان د ماليې وزیر اسحاق ډار هم د اسراییلو بریدونه د ایران د حاکمیت ښکاره سرغړونه وبلله.

د دې کړکېچ په ځواب کې، پاکستان د خپلو اتباعو د خوندیتوب لپاره ګامونه اخیستي دي. حکومت یوه سفري مشوره خپره کړې چې په کې یې اتباعو ته سپارښتنه کړې چې ایران ته غیر ضروري سفر ونه کړي، او د ډیپلوماتیکو چینلونو له لارې د ایران څخه د پاکستاني اتباعو د خوندي راستنېدو لپاره همکاري کوي.

تر اوسه پورې، د بهرنیو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، ۴۵۰ پاکستاني شیعه زیارت کوونکي له ایرانه ایستل شوي دي. دوی ایران او عراق ته د مذهبي ځایونو د زیارت لپاره سفر کوي، په ځانګړې توګه مشهد، قم، نجف او کربلا ته. وزارت د ۲۴/۷ کړکېچ مدیریت واحد جوړ کړی ترڅو په ایران کې د پاکستاني اتباعو او زیارت کوونکو امنیت او خوندیتوب یقیني کړي.

کارپوهان خبرداری ورکوي چې د اسراییلو او ایران ترمنځ نور تاوتریخوالی ممکن د پاکستان د امنیت چاپېریال ته ناوړه اغېزې ورسوي. پاکستان او ایران شاوخوا ۹۰۵ کیلومتره اوږده ګډه پوله لري چې په کې څو تېرېدونکي ځایونه شامل دي، نو په ایران کې هر ډول بې ثباتي د اسلام‌آباد لپاره مستقیمه امنیتي اندیښنه ده.

سربېره پر دې، دې شخړې سیمه ییز هوايي حریم او سوداګریزې لارې ګډوډې کړې دي، چې ګاونډیو هېوادونو او نړیوالو سفرونو ته یې اغېزې رسولي دي. نړیوال بازارونه هم د تېلو د بیو د لوړوالي له امله اغېزمن شوي دي، ځکه چې د عرضه کېدو د ګډوډۍ په اړه اندیښنې زیاتې شوې دي. پاکستان، چې یو تېل واردوونکی هېواد دی، د دې پرمختګونو په منځ کې د انفلاسیون د مدیریت او اقتصادي ثبات ساتلو کې له ستونزو سره مخ دی.

د اسراییلو او هند اړیکې د پاکستان لپاره د امنیتي ګواښ په توګه ګڼل کېږي. د بهرنیو چارو پخواني سفیر او د بهرني سیاست کارپوه منصور احمد خان ټي آر ټي ورلډ ته وویل چې پاکستان په دې کړکېچ کې یو محتاط او اصولي دریځ خپل کړی دی. هغه وویل چې پاکستان د اسراییلو ظلمونه او د نړیوالو قوانینو سرغړونې غندلي دي، او د جګړې د سمدستي بندېدو او د خبرو اترو پر بنسټ د حل غوښتنه یې کړې ده.

هغه خبرداری ورکړ چې د اسراییلو او هند اړیکې د پاکستان د امنیتي او ستراتیژیکو ګټو لپاره یو مخ په زیاتېدونکی ګواښ دی. هغه وویل: "هند د اسراییلو د سیمه ییزې برلاسۍ د میتودونو تقلید کوي. یوازې تېره میاشت، هند د ترهګرۍ د بې بنسټه تورونو په پلمه پر پاکستان برید وکړ، خو د پاکستان ځواب هغه هڅه ناکامه کړه."

د سیمه ییزې ډیپلوماسۍ په اړه، هغه پاکستان ته د لرلید لرونکي عمل سپارښتنه وکړه. "د دویمې نړیوالې جګړې وروسته نړیوال نظم د ړنګېدو څرګندې نښې ښيي. پاکستان باید له لوېدیځ سره خپل توازن وساتي، په داسې حال کې چې له چین او د شانګهای همکارۍ سازمان، BRICS او نورو نوې ځواکمنو مرکزونو سره اړیکې ژورې کړي."

د نړیوالو اړیکو کارپوه ډاکټر شایسته تبسم خبرداری ورکړ چې د پاکستان امنیت له څو اړخونو څخه تر فشار لاندې دی. هغې وویل: "د پاکستان اندیښنې یوازې د اسراییلو او ایران ترمنځ شخړې پورې محدودې نه دي. د هند او اسراییلو نږدې اړیکې د پاکستان ختیځې پولې ته ګواښ پېښوي، او په ایران کې هر ډول بې ثباتي کولی شي د سرحدي امنیتي خطرونو او داخلي فرقه ییزو حساسیتونو لامل شي."

د دې ترڅنګ، هغې وویل چې پاکستان به د ایران د کډوالو د راتګ له احتمالي څپې سره مخ شي، او دا شخړه کولی شي په کور دننه فرقه ییزې شخړې زیاتې کړي. د شخړې د اټومي اړخ په اړه، ډاکټر تبسم ټینګار وکړ چې د پاکستان اټومي پروګرام د هند پر وړاندې دفاعي طبیعت لري.

د ستراتیژیکو څېړنو او سیمه ییزو مسایلو په اړه د مشورې ورکولو ادارې "تبادلب" شریک زېشان صلاح الدین وویل چې د پاکستان لومړیتوب باید د اسراییلو او ایران ترمنځ د شخړې د سوله ییز او چټک حل لپاره هڅې وي. هغه خبرداری ورکړ چې په سیمه کې بله لویه جګړه به ډېرې ناوړه اغېزې ولري.

«پاکستان له مخکې څخه د سیمې په تېرو جګړو کې د لومړۍ کرښې د متحد په توګه درانه تاوانونه ورکړي دي. دا چې یوه بله جګړه زموږ د دروازې تر شا پیل شي، زموږ لپاره هېڅ د منلو وړ نه ده. اوسنی لومړیتوب باید دا وي چې له هر ډول اغېز څخه کار واخلو څو دواړه خواوې د خبرو مېز ته راوبلو.»

سلاح‌الدین خبرداری ورکړی چې که جګړه اوږده شي، د پاکستان سیمه‌ییز دریځ به لا ډېر نازک شي. هغه په ډاګه کړه چې پاکستان له وړاندې څخه ختیځ ته له یو دښمن هند سره مخ دی، لوېدیځ ته یې له افغانستان سره اړیکې خرابېږي، او اوس یې سوېل لوېدیځه ګاونډی ایران ښايي له اسرائیل ـ او کېدای شي له امریکا ـ سره په ښکاره جګړه کې ښکېل شي.

«دا ټول د پاکستان لپاره د بدمرغیو زنګ دی»، هغه ټي آر ټي ورلډ ته وویل، او زياته يې کړه چې د هند او چین غبرګونونه به د سیمه‌ییزو اړیکو پر راتلونکې اغېزناکې وي.

د پوهې تولیدوونکو رول په دې حساس پړاو کې.

«هغو کسانو ته چې د پالیسۍ اړوند څېړنه تولیدوي، دا مسوولیت ور له غاړې دی چې یوازې د حقایقو پلوي و نه کړي، بلکې عامه بحث له دروغو او خیال جوړونې هم وساتي. په ځانګړې توګه په داسې یو دور کې چې پخپله حقیقت تر برید لاندې دی.»