د فلسطین د بهرنیو چارو وزارت وايي، په غزه کې د اسرائیلو د جګړې او په اشغال شوې لوېدیځه غاړه کې د کړکېچ د زیاتېدو په ترڅ کې د ۱۹۴۸ کال "نکبه" "لا هم روانه ده".
فلسطین پر نړیوالې ټولنې غږ کړی چې د ۱۹۴۸ کال نکبه (لویه ناورین) د فلسطیني خلکو پر وړاندې د اسرائیلو له خوا د "توکمیزې تصفیې د جرم" په توګه وپېژني، او ټینګار یې کړی چې "نکبه لا هم روانه ده."
دا غوښتنه د فلسطین د بهرنیو چارو وزارت له خوا د پنجشنبې په ورځ د مې پر ۱۵مه د نکبې د کلنۍ یاد غونډې په درشل کې په یوه خپره شوې اعلامیه کې شوې ده.
وزارت پر نړیوالې ټولنې غږ کړی چې نکبه د "توکمیزې تصفیې د جرم" په توګه طبقه بندي کړي او د "هغې د پایلو د جبران او د فلسطیني خلکو د مشروع او نه انکارېدونکو حقونو د ترلاسه کولو" لپاره کار وکړي.
اعلامیه وايي، په دغو حقونو کې "د فلسطین د دولت لپاره د ځانواکۍ او خپلواکۍ حق چې پلازمېنه یې بیت المقدس وي، او همدارنګه د اوږد مهاله اسرائیلي استعماري اشغال په پای ته رسولو سره د کډوالو لپاره د بېرته راستنېدو او تاوان حق" شامل دي.
فلسطینیان د "نکبې" یا "ناورین" اصطلاح د ۹۵۷،۰۰۰ فلسطینیانو د بې ځایه کېدو د تشریح لپاره کاروي. د فلسطین د احصایې د مرکزي ادارې د معلوماتو له مخې، په ۱۹۴۸ کال کې کله چې د اسرائیلو دولت د فلسطین پر خاوره جوړ شو، ۱.۴ میلیونه فلسطینیانو په شاوخوا ۱۳۰۰ ښارونو او کلیو کې ژوند کاوه.
د فلسطین د احصایې د مرکزي ادارې په وینا، اسرائیلو په ۱۹۴۸ کال کې ۷۷۴ فلسطیني کلي او ښارونه ونیول، چې ۵۳۱ یې په بشپړه توګه ویجاړ کړل او تر ۷۰ ډېرې ډله ییزې وژنې یې ترسره کړې چې له امله یې تر ۱۵،۰۰۰ ډېر فلسطینیان ووژل شول.
دغې ادارې ویلي، چې د ۲۰۲۵ کال تر پایه په ټوله نړۍ کې د فلسطینیانو شمېر شاوخوا ۱۵.۴۹ میلیونو ته رسېدلی، چې له نیمایي څخه ډېر یې له تاریخي فلسطین څخه بهر ژوند کوي، په شمول د ۶.۸۲ میلیونه په عربي هېوادونو کې. د ادارې په وینا، د فلسطین د دولت نفوس شاوخوا ۵.۵۶ میلیونه دی، چې ۳.۴۳ میلیونه یې په اشغال شوې لوېدیځه غاړه او ۲.۱۳ میلیونه یې په غزه کې دي.
وزارت نړیوالې ټولنې ته د هغوی مسؤلیتونه او "د فلسطیني خلکو لپاره د عدالت د تامین او د عاملینو د حساب ورکولو اهمیت" ور په یاد کړ، په شمول د نکبې پېژندل د "بشریت پر وړاندې د یوه داسې جرم په توګه چې په هېڅ پلمه نه شي ردېدلی، توجیه کېدلی یا دفاع کېدلی."
وزارت ټینګار وکړ چې "نکبه یوازې یوه تاریخي غمیزه نه، بلکې یو روان جرم دی"، او زیاته یې کړه چې دا یوازې "له خپلې خاورې څخه د فلسطینیانو پر وحشیانه توکمیزې تصفیې او جبري بې ځایه کولو" او نه هم پر "عام وژنو، وژنو، ورانیو، لوټ، سرغړونو او بې ځایه کولو" پورې محدوده ده.
وزارت وویل، نکبه "د یوې صهیونیسټي استعماري پروژې په توګه، د استعماري قدرتونو له خوا طرحه شوې او د بالفور په اعلامیه کې ځای پر ځای شوې وه، چې موخه یې له خپلې خاورې څخه د فلسطیني خلکو بېخه ایستل، د هغوی هویت له منځه وړل او پر ځای یې د ابادګرو راوستل وو."
د بالفور اعلامیه هغه لیک ته اشاره کوي چې د ۱۹۱۷ کال د نومبر پر ۲مه د هغه وخت د برتانیا د بهرنیو چارو وزیر ارتور جیمز بالفور له خوا د هغه وخت د صهیونیسټي غورځنګ یوه مشر لارډ لیونل روتشیلډ ته استول شوی و، چې په هغه کې برتانوي حکومت په فلسطین کې د یهودي ټاټوبي د جوړولو لپاره د ملاتړ ژمنه کړې وه.
وزارت وویل، نکبه "یو روان جرم دی چې هېڅکله نه دی درېدلی"، او په غزه کې یې د اسراییلو روانو بریدونو او اشغال شوې لوېدیځې غاړې ته د تاوتریخوالي پراخېدو ته اشاره وکړه.
اعلامیه زیاتوي، د نکبې له امله رامنځته شوي کړاوونه "د ځمکې او حقونو غلا او د میلیونونو فلسطینیانو په کډوالو بدلول چې له خپل هېواد ته د بېرته ستنېدو له حق څخه بې برخې دي" هم شاملوي.
وزارت ټینګار وکړ چې د نړیوالې ټولنې دنده "یوازې د فلسطیني قضیې له ملاتړ پورې محدوده نه ده، بلکې د فلسطیني خلکو د ساتنې او د داسې وحشتناکو جرمونو د تکرار مخنیوي ته هم غځېږي."
د جمعې په ورځ، فلسطینیانو د نکبې ۷۸مه کلیزه ونمانځله.
هر کال فلسطینیان دا کلیزه په فلسطیني سیمو او ټوله نړۍ کې د لاریونونو، نندارتونونو او عامه غونډو له لارې نمانځي ترڅو پر خپلو حقونو، په ځانګړې توګه د میلیونونو کډوالو لپاره د بېرته راستنېدو پر حق ټینګار وکړي.
د سږ کال مراسم د "موږ به لاړ نه شو. زموږ ریښې ستاسو له ورانۍ څخه ژورې دي" تر شعار لاندې په اشغال شوې لوېدیځه غاړه، غزه، د کډوالو په کمپونو او د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې د لاریونونو، غونډو او عامه راټولېدنو له لارې ترسره شول.
په رام الله کې، فلسطینیانو د پراخ رسمي او ولسي ګډون سره یو مرکزي لاریون او عامه غونډه ترسره کړه، چې په کې یې د فلسطین بیرغونه، تور بینرونه او د بېرته راستنېدو سمبولیکې کیلي ګانې پورته کړې وې.
ورته مراسم په عربي او بهرنیو هېوادونو کې د فلسطیني کډوالو په کمپونو کې هم ترسره شول، چې ګډونوالو پکې د هغو فلسطیني کلیو او ښارونو د نومونو نښې لېږدولې چې په ۱۹۴۸ کال کې له خلکو تش شوي وو، او د بېرته راستنېدو پر حق او د بې ځایه کېدو پر ردولو یې بیا ټینګار وکړ.
د نکبې سږنۍ کلیزه په داسې حال کې راځي چې اسراییل له ۲۰۲۳ کال راهیسې په غزه کې د وژونکو بمباریو او د بشري مرستو د محدودیتونو له لارې خپلې نسل وژنې ته دوام ورکوي، سره له دې چې د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر پر ۱۰مه د اوربند تړون نافذ شوی دی.
د اسرائیلو وحشت
د ۲۰۲۳ کال له اکتوبر راهیسې، په غزه کې د اسرائیلو بریدونو تر ۷۲،۰۰۰ ډېر فلسطینیان وژلي او تر ۱۷۲،۰۰۰ ډېر نور یې ټپیان کړي، په داسې حال کې چې د کورونو، زیربناوو او حیاتي تاسیساتو ته یې پراخ زیان اړولی، او د محاصرې او د خوراکي توکو، اوبو او درملو د کمښت له امله یې سخت بشري بحران رامنځته کړی دی.
په ورته وخت کې، د ختیځ بیت المقدس په ګډون په اشغال شوې لوېدیځه غاړه کې د اسراییلو پوځي بریدونه، نیونې، د سړکونو تړل، د ابادګرو بریدونه او د ناقانونه میشت ځایونو پراختیا زیاته شوې ده.
د فلسطیني رسمي ارقامو له مخې، د ۲۰۲۳ کال له اکتوبر راهیسې په اشغال شوې لوېدیځه غاړه کې د کړکېچ له امله تر ۱،۱۵۵ ډېر فلسطینیان وژل شوي، شاوخوا ۱۱،۷۵۰ نور ټپیان شوي او نږدې ۲۲،۰۰۰ کسان نیول شوي دي.
د فلسطیني رسمي راپورونو له مخې، د ناقانونه اسراییلي ابادګرو تاوتریخوالی هم زیات شوی، چې پکې پر کلیو بریدونه، اور اچونه، د ونو اېستل او د اسراییلي پوځ تر ساتنې لاندې خپلو ځمکو ته د بزګرانو د رسېدو مخنیوی شامل دي.
فلسطیني چارواکي وايي دا سیاستونه د یوې "سیستماتیکې هڅې" برخه ده چې موخه یې پر ځمکه د نویو واقعیتونو تپل او د یوه خپلواک فلسطیني دولت د جوړېدو د امکاناتو له منځه وړل دي.
