د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د جمعې په ورځ وویل، سږ کال له پاکستان او ایران څخه نږدې ۱۵۰،۰۰۰ افغانان بیرته خپل هیواد ته راستانه شوي، چې د دغه مهاجرت چټکتیا او شمېر افغانستان له ژور بحران سره مخ کړی دی.
پاکستان او ایران چې لسیزې یې له کورنیو بحرانونو څخه تښتېدلي افغانان کوربه کړي وو، اوس یې د ایستلو لړۍ ګړندۍ کړې او میلیونونه کسان یې بېرته د پولې هغې غاړې ته اړولي چې د هغوی لپاره د ژوند د اړتیاوو په برابرولو کې له ستونزو سره مخ دی.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ (UNHCR) استازي عرفات جمال په جینیوا کې یوې خبري غونډې ته وویل: «تر دې دمه سږ کال له ایران او پاکستان څخه نږدې ۱۵۰،۰۰۰ افغانان راستانه شوي دي.»
هغه چې له کابل څخه یې خبرې کولې، وویل: «د ژمي سختوالي ته په پام سره، چې یخنۍ او درنې واورې ورسره دي، سږ کال د راستنېدونکو لوړ شمېر د اندېښنې وړ دی.» «دا راستنېدنې د هغو بې ساري راستنېدنو سربېره دي چې له مخکې شوي – په ۲۰۲۵ کال کې ۲.۹ میلیونه کسان راستانه شوي وو، چې له امله یې د ۲۰۲۳ کال له اکتوبر راهیسې ټولټال شمېر شاوخوا ۵.۴ میلیونو ته رسېږي.»
جمال وویل، دوی په خورا سختو شرایطو کې راستنېږي یا راستنېدو ته اړ ایستل کېږي.
که په پوله له کورنۍ سره را ورسېږي یا یوازې، افغان راستنېدونکي باید په داسې یو هېواد کې نوی ژوند پیل کړي چې له بېوزلۍ او چاپېریالي ستونزو سره لاس او ګرېوان دی.
جمال وویل: «د دغو راستنېدنو چټکتیا او کچې افغانستان له ژور بحران سره مخ کړی، ځکه چې دا هېواد لا هم د بشري او بشري حقونو له خراب وضعیت – په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو لپاره – له کمزوري اقتصاد او پرله‌پسې طبیعي پېښو سره مخ دی.»
د UNHCR ویاند بابر بلوچ AFP ته وویل چې د راستنېدونکو شمېر د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۵۰ سلنه زیات شوی، کله چې له ۱۰۰،۰۰۰ څخه لږ کسان راستانه شوي وو.
جمال وویل، د راستنېدونکو په اړه د UNHCR د یوې سروې له مخې، ډېری کورنیو ویلي چې غړي یې ملکي اسناد نه لري، او تر ۹۰ سلنې ډېر یې په ورځ کې له ۵ ډالرو په کم عاید ژوند کوي.
او هغه د راستنېدنو د پایښت په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړه او ویې ویل چې ځینې یې بیا له افغانستان څخه د وتلو په حال کې دي.
هغه وویل: «دا پرېکړې د وتلو د غوښتنې له امله نه دي، بلکې د هغه واقعیت له امله دي چې ډېری یې د یو باثباته او با عزته ژوند په بیارغولو نه دي توانېدلي.»
UNHCR خپلې هڅې د راستنېدونکو د بیا ادغام پر ملاتړ متمرکزې کړي دي.
دغې ادارې ویلي، سږ کال په ټول هېواد کې له بېځایه شویو او راستنېدونکو سره د مرستې لپاره ۲۱۶ میلیونه ډالرو ته اړتیا لري، خو د دوی د مرستې غوښتنه اوسمهال یوازې اته سلنه تمویل شوې ده.
جمال وویل: «دا د اقدام لپاره یو حساس وخت دی، په داسې حال کې چې د اوږدمهاله حل‌لارو موندلو او په خپل هېواد کې د افغان راستنېدونکو لپاره، چې ډېری یې کلونه یا لسیزې په جلاوطنۍ کې تېرې کړي، د بېځایه کېدو د ستونزې د هواري فرصت شتون لري.»