د تورکیې د مالیې وزیر، محمد شیمشک، د امریکا  لخوا پر سوریې د لګولو بندیزونو د لرې کولو د پریکړې نه تود هر کلی وکړ او دا  ګام یې د انسانیت لپاره یو لوی پرمختګ او د جګړې ځپلې سوریې لپاره د سولې او سوکالۍ د بیا راوستلو په لور یو مهم ګام بللی دی.

شیمشک د قطر د اقتصادي فورم ۲۰۲۵ په څنډه کې، چې په دوحه کې جوړ شو، د ټي آر ټي  ورلډ سره په خبرو کې د یوې باثباته او متحدې سوریې سیمه‌ییز او نړیوال اهمیت ته اشاره وکړه. هغه د سوریې د بیا رغونې او نړیوال اقتصادي سیستم ته د بیا یوځای کېدو لپاره د تورکیې چمتووالی څرګند کړ.

شیمشک وویل: "په سوریه کې سیاسي یووالی، ثبات، سوله او په پایله کې سوکالي د سیمې په ګټه ده، د تورکیې په ګټه ده ، او په حقیقت کې دا د ټولې نړۍ لپاره یو عامه خیر دی." هغه د سوریې د ځمکنۍ بشپړتیا او سیاسي یووالي لپاره د انقرې اوږدمهاله ملاتړ په ډاګه کړ.

هغه زیاته کړه: "کله چې جګړې او ګډوډۍ وي، دا د ټولو لپاره زیانمن وي، په ځانګړې توګه د ګاونډیانو لپاره." شیمشک وویل چې په سوریه کې جغرافیایي سیاسي بې ثباتۍ د کلونو لپاره په تورکیه باندې دروند منفي اغېز کړی دی.

په دې لړ کې، شیمشک د واشنګټن وروستۍ پریکړه وستایله: "امریکا سم ګام پورته کړ، ځکه موږ اړتیا لرو چې د سوریې د ثبات ملاتړ وکړو. موږ اړتیا لرو چې سوریې سره د ترهګرۍ په وړاندې مبارزه کې مرسته وکړو، خو موږ اړتیا لرو چې سوریې سره د هغې سیاسي یووالي او ځمکنۍ بشپړتیا په ترلاسه کولو کې مرسته وکړو — او په دې توګه، دا به د ټولو لپاره ښه سوکالي راوړي."

هغه زیاته کړه: "تورکیه چمتو ده چې په هر ممکن ډول مرسته وکړي. موږ تل ملاتړ کړی او د سوریې د ځمکنۍ بشپړتیا، زغم، تنوع ته درناوی — او البته، د داسې چاپیریال رامنځته کولو لپاره چې سوریه ته سوکالي راوړي، ملاتړ کوو."

د سوریې راتلونکې په یوه نازک حالت کې ده، او شیمشک د تورکیې د سیمه‌ییز ثبات راوستونکي په توګه خپل دریځ څرګند کړ، چې دا د یوې پراخې ستراتیژیکې موخې نښه ده — هغه چې د سیمې په کچه د سولې او اقتصادي پرمختګ ترمنځ اړیکه ټینګوي.

شیمشک وویل: "یوازې په خپله، یوه باثباته او سوکاله سوریه به د انسانیت لپاره یو لوی پرمختګ وي."

د قطر اقتصادي فورم ۲۰۲۵ ستاینه

د "تر ۲۰۳۰ پورې د لارې: د نړیوال اقتصاد بدلون" تر عنوان لاندې د قطر اقتصادي فورم ته په اشارې، شیمشک د دې غونډې ستاینه وکړه چې په دې ستونزو ډکو وختونو کې یې د خبرو اترو لپاره اړین ځای برابر کړی دی.

هغه وویل: "نړیوال اقتصاد له لویو نامعلومو حالاتو سره مخ دی، چې د سوداګرۍ د ټوټې کېدو څخه پیل کېږي، خو د نړیوال اقتصادي سیاست نامعلوم حالت یو لوی مسله ده." په دې اړه، هغه فورم د لنډمهاله او اوږدمهاله ستونزو او فرصتونو د بحث لپاره یو له غوره ځایونو څخه وباله.

د تورکیې د مالیې وزیر ومنله چې که څه هم فورم موجوده ننګونې په ګوته کړې، خو د ګډو حل لارو هڅونه یې هم وکړه: "دلته د فرصتونو او د دې ننګونو د حل لپاره د ګډ کار په اړه ډېرې خبرې وشوې."

شیمشک د قطر "ډېر قوي نرم ځواک" او د سیمه‌ییزو شخړو په حل کې د دې "رغنده رول" هم په ګوته کړ. هغه وویل: "فورم په دې برخه کې ډېر ګټور و،" او د سیاسي مشرانو او سوداګریزو اجرائیوي چارواکو سره د پراخو دوه اړخیزو خبرو اترو لپاره د فرصت ستاینه یې وکړه.

هغه زیاته کړه: "معمولاً، تاسو باید د ډېرو خلکو سره د لیدو لپاره ډېر سفر وکړئ. خو په دوه یا درې ورځو کې، تاسو ډېر څه ترسره کوئ او ډېر څه زده کوئ."

د تورکیې-قطر اړیکې: لوی نه کارېدلی ظرفیت

لکه څنګه چې انقره په سیمه کې د اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا په لټه کې ده، شیمشک ټینګار وکړ چې ترکیه او قطر د پام وړ نه کارېدلی ظرفیت لري.

هغه وویل: "سیاسي اړیکې غوره دي، خو موږ لا تر اوسه اقتصادي او سوداګریزې اړیکې پراخې او ژورې کړې نه دي چې د دې اړیکو انعکاس وکړي. نو زه فکر کوم دلته یو لوی نه کارېدلی فرصت شته."

هغه د دریمو هېوادونو د پرمختیایي پروژو په برخه کې د ګډې همکارۍ لپاره ګډې هیلې هم په ګوته کړې: "زه په قطر او ترکیه دواړو کې د پام وړ پرمختګ وینم، خو همدارنګه په دریمو هېوادونو کې د ګډ کار لپاره د ځواک یوځای کولو فرصت هم شته."

شیمشک وویل چې دا لید د تورکیې د ولسمشر رجب طیب اردوغان د پراخې نښلونې اجنډا سره سمون لري: "د ولسمشر اردوغان تر مشرۍ لاندې، دا نوی پرمختیایي پروژه چې د فارس خلیج له تورکیې سره نښلوي — او له دې لارې، منځنۍ دهلیز، تر چین او بریتانیا پورې — کلیدي ده. نښلونه مهم دي."

د تورکیې د پانګونې چاپېریال

د نړیوالو ننګونو سره سره، ترکیه لا هم د بهرنیو مستقیمو پانګونو (FDI) لپاره زړه راښکونکی ځای پاتې دی، او شیمشک د هېواد د راتلونکو امکاناتو په اړه خوشبین دی.

هغه وویل: "په تېرو دوو لسیزو کې، د اقتصاد د ثبات او قوي اقتصادي فعالیتونو په برکت، تورکیې شاوخوا ۲۸۰ میلیارده ډالر بهرني مستقیمې پانګونې راجلب کړې دي. دا د ۱۹۸۰ او ۱۹۹۰ کلونو په اوږدو کې یوازې له ۱۵ میلیارده ډالرو څخه پورته شوی دی."

هغه وویل چې د تورکیې بنسټیزې ځانګړتیاوې لا هم د پانګوالو لپاره زړه راښکونکې دي: "نږدې ۹۰ میلیونه نفوس لرونکی کورنی بازار، د هر تن لپاره د ۱۵,۰۰۰ ډالرو څخه زیات GDP، غوره زیربناوې، او د لوړ کیفیت لرونکی استعداد — دا ټول ترکیه د پانګونې لپاره زړه راښکونکی ځای ګرځوي."

شیمشک ومنله چې په وروستیو کلونو کې انفلاسیون د بهرنیو مستقیمو پانګونو په راتګ کې خنډ ګرځېدلی، خو د اوسني اقتصادي اصلاحاتي پروګرام په اړه یې ډاډ څرګند کړ: "موږ اوس دا ستونزه حل کوو. د اقتصاد د ثبات او اصلاحاتو سره، د بهرنیو مستقیمو پانګونو د زیاتېدو لپاره قضیه زړه راښکونکې ده. خو البته، موږ باید دوام ورکړو چې خپل کور په سمه توګه تنظیم کړو."