اردوغان د غزې د نسل وژنې په اړه د لویدیځو قدرتونو دوه ګوني معیارونه وغندل
د الجزیرې لپاره په یوه نظر پاڼه کې، د تورکیې ولسمشر د بې ځنډه او بې شرطه اوربند غوښتنه وکړه چې د بشري دهلیزونو د پرانستلو لامل شي.
د تورکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د غزې په جګړه کې د اسرائیلو په اړه د لویدیځ دوه ګوني معیارونه وغندل او ویې ویل چې د دوی انتخابي غوسه د هغه نړیوال نظم باور کمزوری کړی چې ګواکې پر اصولو او قواعدو جوړ شوی دی.
په دوحه مېشته خبري پلیټ فارم الجزیره په خپره شوې مقاله کې، اردوغان وویل چې لویدیځو قدرتونو په غزه کې متناقض چلند غوره کړی، پداسې حال کې چې په نورو بحرانونو کې یې بېړني اقدامات کړي دي.
هغه وویل: "دا یو حقیقت دی چې که چیرې د اوکراین د کړکیچ په وړاندې چټک او جامع حساسیت په غزه کې د ظلمونو په وړاندې هم ښودل شوی وای، نو نن ورځ موږ به له بل ډول وضعیت سره مخامخ وو.»
د اسرائیلو د غزې د نسل وژنې ۶۷۹ ورځې تېرې شوې دي، چې تر دې دمه نږدې ۶۲،۰۰۰ فلسطیني وګړي مړه شوي، چې زیاتره یې ښځې او ماشومان دي. اسرائیلو له اکتوبر ۲۰۲۳ راهیسې پر غزه باندې له۸۵،۰۰۰ ټنو څخه ډیر بمونه غورځولي دي، چې ټوله سیمه یې په خاورو بدله کړې ده. د څو میاشتو د مرستو بندیز د غزې په خلکو کې پراخه لوږه رامنځته کړې، چې تر اوسه لږ تر لږه ۲۳۹ کسان یې وژلي دي.
اردوغان وویل: «د اسرائیلو دا وړتیا چې پرته له لږ تر لږه بندیز عمل وکړي، د نړیوال قانون او د بشر د حقونو د معیارونو د کمزورتیا پروسه ګړندۍ کړې ده. د غزې بحران زموږ مخې ته د دې ازموینې په توګه ولاړ دی چې نړیواله ټولنه د اساسي بشري ارزښتونو د ساتلو وړتیا لري که نه.»
هغه زیاته کړه چې د غزې روانه بشري تراژیدي باید یوازې د جګړې په توګه ونه لیدل شي، بلکې د «ژورېدونکې بشري ناورین» په توګه وکتل شي چې د انسانیت ګډ وجدان ژوبلوي.
اردوغان څرګنده کړه: « ما په ښکاره ډول د اسرائیلو بریدونه او د ډله ېیزې سزا پالیسي — چې په ښکاره توګه د نړیوال قانون د اصولو په خلاف دی — د نسل وژنې په توګه په ډاګه اعلان کړي دي.»
د اسرائیلو بمبارۍ غزه د استوګنې وړ نه ګرځولې، او د ۲.۱ میلیونه نفوس لپاره نږدې ټول کورونه، روغتونونه، ښوونځي، او د عبادت ځایونه په کنډوالو بدل شوي، په داسې حال کې چې بنسټیز خدمات لکه روغتیا او برېښنا سیستم بشپړ سقوط کړی دی.
هغه وویل: «لوږه، تنده، او د وبا ناروغۍ ګواښ غزه د بشپړې بشري تباهۍ خواته بیایي… دا انځور یوازې د جګړې نښه نه ده، بلکې د نابودۍ یوه سیستماتیکه پالیسي هم څرګندوي.»
د سولې کلي: د دوو دولتونو حل لاره
اردوغان د سمدستي او بې شرطه اوربند غوښتنه وکړه، څو د بشري دهلیزونو پرانیستل یقیني کړي او د خوړو، اوبو او طبي مرستو بې خنډه لېږد ممکن شي.
هغه وویل، تورکیه د دې بهیر په جوړولو کې د یو فعال لوري په توګه د رول لوبولو لپاره چمتو ده. هغه غوښتنه وکړه چې د جګړې جرمونه او د بشر د حقونو سرغړونې باید د نړیوالې جزایي محکمې او د عدالت نړیوالې محکمې له خوا وڅېړل شي.
اردوغان ټینګار وکړ چې د غزې بیا رغونه باید یوازې د ویجاړ شویو ودانیو په بېرته جوړولو محدوده نه وي، بلکې دا بهیر باید په یوه ټولیزه پروسه بدل شي چې د فلسطینیانو د زده کړې، روغتیا، بنسټیزو خدماتو، اقتصادي پرمختګ او سیاسي استازیتوب حقونه خوندي کړي.
هغه وویل، دا پروسه باید د سیمه ییزو خلکو په مستقیم ګډون او د ملګرو ملتونو او سیمه ییزو سازمانونو تر څار لاندې ترسره شي.
هغه زیاته کړه: «د تلپاتې سولې بنسټ په دې کې دی چې د ازاد او خپلواکه فلسطین دولت په رسمیت وپېژندل شي او د هغه د ځمکنۍ بشپړتیا ساتنه وشي. د دوو دولتونو حل یوازینی کلیدي لاره ده چې په سیمه کې سولې او ثبات ته لاره هواروي.»
د تورکیې د ولسمشر په وینا، په غزه کې تاوتریخوالی یوازې د فلسطینیانو ژوند نه ګواښي، بلکې د ټولې سیمې ثبات ته هم خطر پېښوي. د اسرائیلو او ایران ترمنځ تاوتریخوالی د پراخې جګړې خطر زیاتوي چې له ختیځ مدیترانې څخه تر خلیج پورې د امنیت توازن ګډوډولی شي.
هغه وویل: «د کړکېچ ژورېدل د جلاوطنۍ نوې څپې، زیاتېدونکې تندلارۍ او د انرژۍ د امنیت ګواښونه رامنځته کوي.» هغه ټینګار وکړ چې د غزې کړکېچ د نړیوالې سولې او امنیت لپاره د ستراتیژیک اهمیت موضوع ده.
اردوغان د انقرې قاطع، پرله پسې او پر اصولو ولاړ دریځ ته اشاره وکړه چې د غزې د وژنو د پای ته رسولو لپاره یې غوره کړی دی. د آفتونو او بیړنیو حالاتو د مدیریت ادارې (AFAD)، د تورکیې سرې میاشتې، او د مدني ټولنې سازمانونو ته په اشارې سره، هغه وویل چې د تورکیې د مرستو کارکوونکي د ټولو خنډونو سره سره په فعاله توګه په میدان کې کار کوي.
هغه وویل: «تاریخ د هغو کسانو شاهد دی چې عمل یې وکړ او هم د هغو چې د غزې له ظلم څخه یې مخ واړاوه. غزه نور وخت نه لري… د انسانیت راتلونکی به د هغو زړورو ګامونو له مخې جوړېږي چې نن یې اخلو.»
