تمه ده چې د ناټو سرمنشي مارک روټه د چهارشنبې په ورځ له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره وګوري ترڅو د ایران د جګړې پر سر د دغه پوځي اتحاد په وړاندې د ټرمپ قهر راکم کړي او اړیکې ورسره ورغوي.
ټرمپ وړاندیز کړی و چې متحده ایالات ښايي له دغه ټرانس-اټلانټیک اتحاد څخه پر وتلو غور وکړي، ځکه د ناټو غړو هیوادونو د هرمز تنګي د پرانیستلو په برخه کې د هغه غوښتنې له پامه غورځولې وې. د هرمز تنګی چې د نړۍ د تېلو د لېږد مهمه لاره ده، د ایران لخوا په اغېزناکه توګه تړل شوی و چې له امله یې د ګازو بیې خورا لوړې شوې وې.
له روټه سره د ټرمپ دا لیدنه په داسې حال کې کیږي چې د سه شنبې په شپه ناوخته امریکا او ایران پر دوه اوونیز اوربند موافقه وکړه، چې په هغې کې د هرمز تنګي پرانیستل هم شامل دي. دا لنډمهاله اوربند وروسته له هغه وشو چې ټرمپ د ایران د برېښناکوټونو او پلونو د ویشتلو ګواښ وکړ او ویې ویل: "که هوکړه ونشي، نن شپه به یو بشپړ تمدن له منځه لاړ شي."
تمه ده چې د چهارشنبې د ماسپښین په دې لیدنه کې د هرمز تنګي د پرانیستلو پر پلان مفصلې خبرې وشي. سپینه ماڼۍ وايي دا لیدنه به د تړلو دروازو تر شا وي، خو د ټرمپ په اداره کې دا ډول لیدنې ډیری وخت په وروستۍ شېبه کې د رسنیو پر مخ پرانیستل کیږي.
قانوني خنډونه او د ټرمپ نیوکې:
که څه هم ټرمپ له پخوا راهیسې پر ناټو نیوکه کوي، خو د امریکا کانګرس په ۲۰۲۳ کال کې یو قانون پاس کړ چې ولسمشر نشي کولی د کانګرس له تایید پرته له ناټو څخه ووځي. په زړه پورې خبره دا ده چې د دغه قانون یو له اصلي ملاتړو څخه مارکو روبیو و، چې اوس د ټرمپ د بهرنیو چارو وزیر دی.
د ناټو ۳۲ غړي هیوادونه د یو بل د دفاع ژمنه لري، چې له مخې یې پر یوه هیواد برید پر ټولو برید ګڼل کیږي. دا ژمنه یوازې یو ځل په ۲۰۰۱ کال کې د سپټمبر ۱۱مې له بریدونو وروسته د امریکا د ملاتړ لپاره فعاله شوې وه. سره له دې، ټرمپ شکایت کوي چې ناټو د ایران سره د امریکا په جګړه کې خپله همکاري نه ده ښودلې.
کورني او نړیوال غبرګونونه:
جمهوریت غوښتونکي سناتور میټچ مککونل له ناټو څخه د ملاتړ په موخه په یوه اعلامیه کې ټرمپ ته یادونه وکړه چې د سپټمبر ۱۱مې وروسته د ناټو متحدینو خپل سرتېري په افغانستان او عراق کې د امریکایانو تر څنګ د جګړې لپاره ولېږل. هغه پر ټرمپ غږ وکړ چې د متحدینو سره د "کینې ساتلو" پر ځای پر هغو دښمنانو تمرکز وکړي چې امریکا ګواښي.
ناټو مخکې هم د اوکراین له جګړې څخه د امریکا د ملاتړ کمېدو او له ډنمارک څخه د ګرین لیند ټاپو د اخیستلو په اړه د ټرمپ د ګواښونو له امله لړزېدلې وه. خو له ایران سره د جګړې پر مهال د ټرمپ غوسه هغه مهال زیاته شوه چې هسپانیې او فرانسې امریکايي الوتکو ته د خپلې فضا د کارولو اجازه ورنکړه.
په ورته وخت کې، د برتانیا لومړی وزیر کیر سټارمر هم خلیج ته سفر کوي ترڅو د اوربند ملاتړ وکړي. برتانیا د هرمز تنګي لپاره د جګړې وروسته د امنیتي پلان پر جوړولو کار کوي، هغه لاره چې د نړۍ د تېلو پنځمه برخه ترې تېرېږي.
