ولې ځینې پاسپورټونه له نورو څخه ډېر ځواکمن دي؟
نړۍ
3 د لوستلو دقیقې
ولې ځینې پاسپورټونه له نورو څخه ډېر ځواکمن دي؟په داسې حال کې چې هره ورځ میلیونونه خلک د خپلو پاسپورټونو سره سفر کوي، ځینې پاسپورټونه خپلو لرونکو ته د سفر زیاته آزادي وړاندې کوي. د دې توپیر لاملونه څه دي؟
/ Archivo AFP

د هینلي او شریکانو او آرتون کپیټل لخوا خپور  شوي پاسپورټ شاخصونه د پاسپورټونو ځواک د هغو هیوادونو د شمیر له مخې اندازه کوي چې بې ویزې ورته سفر کیدای شي. د سنګاپور او جاپان په څیر هیوادونو پاسپورټونه له ۱۹۰ څخه زیاتو هیوادونو ته د ویزې پرته د سفر اسانتیا برابروي، په داسې حال کې چې د افغانستان، سوریې او پاکستان په څیر هیوادونو پاسپورټونه یو محدود حرکت چاپیریال وړاندې کوي.

د هینلي او شریکانو استازی بورک دمیرل یادونه کوي چې د شاخص معلومات د نړیوال هوايي ترانسپورت ټولنې (IATA) څخه ترلاسه شوي او د بیلابیلو سرچینو لخوا ملاتړ شوي دي.

په پاسپورټ ځواک اغیزه کوونکي عوامل کې اقتصادي ثبات، دوه اړخیزه سوداګریز حجم، د نفوس اندازه، او د ویزې سرغړونې احصایې شاملې دي.

د مهاجرت متخصص اوغور الټوندل وايي  چې د لوړ سرانه عوایدو لرونکي هیوادونه غښتلي پاسپورټونه لري ځکه چې له دې هیوادونو څخه د د نامنظمه کډوالۍ خطر ټیټ دی.

د شینګن ویزې غوښتنلیکونو لوړې د ردولو کچې د ځینو هیوادونو لپاره د هویت او کلتور پر بنسټ د تبعیضي پالیسیو شتون ښيي.

سیاسي بې ثباتي او کورنۍ شخړې هم په منفي توګه د پاسپورټ ځواک اغیزمن کوي.

خو د پاسپورټ درجه بندي منطق تل دومره ثابت نه دی. د مثال په توګه، سره له دې چې پاکستان په ځینو برخو کې د ځینو نورو هیوادونو په پرتله ښه شاخصونه لري، د دې پاسپورټ لږو هیوادونو ته د ویزې پرته ننوتل وړاندې کوي. دا د ګاونډیو هیوادونو سره د اړیکو او سیمه ایزو تړونونو له امله دی.

دیپلوماتیک او سوداګریز تړونونه د پاسپورټ ځواک په پام وړ توګه اغیزمن کوي. هغه هیوادونه چې د نړیوالو اړیکو له لارې د ویزې پرته سفر فرصتونه زیاتوي، لکه د متحده عربي اماراتو په بیلګه کې، د پاسپورټ په درجه بندۍ کې پورته ځي.

د عصري پاسپورټ اصلیت لومړۍ نړیوالې جګړې ته راګرځي. د جنګ په وخت کې امنیتي اندیښنې د سفر محدودیتونو د زیاتوالي لامل شوي وو.

نن ورځ، سره له دې چې د بایومټریک امنیت او ډیجیټل ډیټابیسونو له امله د هویت بدلول ستونزمن شوي، جیوپولیټیکي عوامل د سفر آزادي ټاکلو ته دوام ورکوي.

د جګړې سیمو څخه کډوالو سره  بیلابیل چلندونه کیږي. اوکرایني کډوالو ته ښودل شوې اسانتیا د کلتوري نږدېوالي، نژاد، او مذهب په څیر عواملو رول راسپړي.

په اروپا کې د ښي اړخې ګوندونو پورته کیدل او د کډوالو ضد دریځونو زیاتوالی د ویزې ردولو کچې لوړوي.

پاسپورټ د افرادو نړیوال تحرک او د ژوند فرصتونه په پام وړ توګه اغیزمن کوي. جیوپولیټیکي، اقتصادي، او ټولنیز عوامل یو پیچلی معادله رامنځته کوي چې د پاسپورټونو ځواک ټاکي.

وپلټۍ
د چین د سیچوان ایالت کې د ودانۍ د دېوال ړنګېدو له امله ۵ کسان وژل شوي
د هند په لویدیځ بنګال ایالت کې په یوه هوټل کې د اورلګېدنې له امله نهه کسان مړه شوي دي
ټرمپ یو داسې انځور خپور کړ چې د هرمز تنګی د "امریکا د خاورې" په توګه ښيي
په کابل کې پر یوه تعلیمي مرکز کې د چاودنې له امله  لږ تر لږه ۴۲ ماشومان ټپیان شوي دي.
لاوروف وايي روسیه او شمالي کوریا د نوي څو قطبي نړیوال نظم په لټه کې دي
اسرائیلو د سوریې په ادلیب ولایت کې د ابو ظهور پوځي هوايي ډګر بمبار کړ
د تورکیې ولسمشر اردوغان د امریکا له ولسمشر ټرمپ سره ټلیفوني خبرې وکړې
ټرمپ ګواښ کړی که چیرې عمان د امریکا او ایران د خبرو اترو په لاره کې مداخله وکړي نو بمبار به یې کړي
پر غزې د اسرائیلو په بریدونو کې د وژل شویو شمېر ۷۳ زره ۳۹۹ تنو ته ورسېد
پاپ لیو څوارلسم په لویدیځه غاړه کې د فلسطینیانو پر وړاندې داسرائیلو تاوتریخوالي د ختمولو غوښتنه وکړه
ملګري ملتونه: د پولې له بندېدو سره سره، تر ۷۰۰ ډېرې د مرستو لارۍ افغانستان ته داخلې شوې
حماس په غزه کې د اوربند د تړون د دایمي کولو لپاره قاهرې ته ځي
ایران د امریکايي سرتېرو د نیولو یا وژلو لپاره ۳۰،۰۰۰ ډالره انعام اعلان کړ
تورکیې"دوست او ورور" هیواد پاکستان ته د خپلواکۍ د ورځې مبارکي ورکړه.
ولسمشر اردوغان د عدالت او پراختیا ګوند ۲۵ کلن مزل د تورکیې لپاره یو "تاریخي بدلون" وباله