د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په دې وروستیو کې د افغانستان د ستراتیژیکې بګرام هوايي اډې د کنټرول بېرته ترلاسه کولو پلانونه بیا راژوندي کړي دي. دا اډه له پلازمېنې کابل څخه د یو ساعت په واټن کې پرته ده او ټرمپ غواړي چې هغه د طالبانو له حکومت څخه بېرته واخلي.

ټرمپ د پنجشنبې په ورځ د برېتانیا له لومړي وزیر کېیر سټارمر سره په خپل خبري کنفرانس کې، د نورو مسایلو ترڅنګ، دې موضوع ته بیا راوګرځېد او د بایډن پخوانۍ اداره یې له افغانستان څخه د امریکا د ګډوډ وتلو له امله تورنه کړه. هغه د بګرام هوايي اډې ته په اشارې وویل: "موږ هغه (طالبانو ته) وړیا ورکړه." نوموړي زیاته کړه: "په هر حال، موږ هڅه کوو چې هغه بېرته ترلاسه کړو."

د بګرام د بېرته نیولو لپاره د ټرمپ د لېوالتیا تر شا څو ستراتیژیک عوامل پراته دي. لومړی، دا د چین پر وړاندې د یو امنیتي اقدام په توګه کار کوي، چې الوتکې یې د شینجيانګ اویغور خپلواکې سیمې په دښته کې د اټومي ازموینو له پخوانۍ سیمې 'لوپ نور' څخه په یو ساعت کې دغې افغان هوايي اډې ته رسېدلی شي. دوهم، د امریکايي چارواکو په وینا، بګرام د افغانستان معدني زېرمو ته د لاسرسي زمینه برابروي، چې په کې نایابه عناصر هم شامل دي.

خو د بګرام هوايي اډې ته د بیا لاسرسي لپاره، ټرمپ باید د طالبانو مشران قانع کړي، له کومو سره چې یې د خپلې لومړۍ دورې پر مهال د ۲۰۲۰ کال د دوحې تړون لاسلیک کړی و. د دغه تړون له مخې، د امریکا او طالبانو ترمنځ اړیکې یوازې هغه وخت عادي کېدای شي چې امریکا په افغانستان کې هېڅ ډول پوځي حضور ونه لري.

نو، ټرمپ څنګه کولی شي چې د بګرام پر سر د طالبانو مشران قانع کړي؟

روانه اوونۍ، یو پخوانی افغان الاصله امریکايي دیپلومات  زلمی خلیلزاد چې له ۲۰۱۸ څخه تر ۲۰۲۱ پورې له طالبانو سره د امریکا لوړپوړی مرکچي وو د ادم بوهلر سره په ګډه  د بګرام او د بندیانو د احتمالي تبادلې په ګډون پر یو شمېر مسایلو د خبرو لپاره کابل ته سفر وکړ.

له دغه سفر وروسته، چې د طالبانو له جګپوړي دیپلومات، امیر خان متقي سره خبرې اترې هم په کې شاملې وې، د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت یوه اعلامیه خپره کړه. په اعلامیه کې "په افغانستان کې د پانګونې فرصتونو او نورو امکاناتو" په اړه د خبرو یادونه شوې وه او وړاندیز شوی و چې د دواړو پخوانیو دښمنانو ترمنځ د اړیکو د عادي کولو لپاره "یو ښه فرصت" شته.

د طالبانو د لنډمهالې ادارې د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د ۲۰۲۵ کال د سپټمبر په ۱۳مه په کابل کې د زلمي خلیلزاد او آدم بوهلر سره لیدنه وکړه.

ایا طالبان به بګرام پرېږدي؟

کارپوهان شکمن دي.

عبدالسید، د افغان او پاکستاني وسله والو ډلو په اړه د امنیتي چارو متخصص وايي: "د طالبانو لپاره، امریکايي ځواکونو ته د بګرام سپارل د شتون یا حیاتي اندېښنې مسله ده." نوموړی زیاتوي: "د هغوی د مذهبي عقیدې او د افغانستان د تاریخ په نظر کې نیولو سره، دا د سیاسي مرګ په مانا ده، چې دوی په هېڅ صورت کې د هغه د زغملو توان نه لري."

سید TRT World ته وايي، د طالب چارواکو څرګندونې او په ټولنیزو رسنیو کې د هغوی د ملاتړو غبرګونونه ښيي چې دوی د ټرمپ غوښتنه د یوې رښتینې معاملې پر ځای سیاسي فشار ګڼي. دا د ټرمپ اصلي غوښتنه نه ده، بلکې یوه وسیله ده چې له لارې یې د نورو امتیازاتو د ترلاسه کولو هڅه کوي.

بارنټ روبین، د افغانستان او جنوبي اسیا په اړه یو مخکښ امریکايي سیاسي عالم، لا ډېر روښانه خبره کوي. روبین TRT World ته وویل: "ټرمپ په بشپړ ډول خیالي چلند او حرکت کوي. دا به هېڅکله ونه شي. طالبان هم ددې له خیالونو له امله اندېښمن دي."

افغان خبریال سمیع یوسفزی هم ورسره موافق دی. "ټرمپ واقعاً نه پوهېږي چې څه وايي. دا اسانه مسله نه ده. تاسو څنګه کولی شئ افغانستان ته بېرته راشئ؟" یوسفزی وايي چې د بګرام خبرې ښايي د بندیانو د تبادلې د خوندي کولو او پر طالبانو د فشار راوړلو لپاره یوه تاکتیک وي، چې لا هم څو امریکايي وګړي په بند کې لري.

یوسفزی TRT World ته وايي: "افغانستان د بهرنیو ځواکونو لپاره په هېڅ پلمه، که هغه له افغانانو سره د ملاتړ، د ترهګرۍ د ماتولو او یا د کمونستانو د ساتنې په پلمه وي، یو دوستانه هېواد نه دی. زه فکر نه کوم چې څوک دې د افغانستان په اړه د هغه څرګندونې جدي ونیسي، ځکه اوس هېڅوک هم د فلسطین، اوکراین او نورو سختو مسایلو په اړه هغه جدي نه نیسي."

د بګرام جیوپولیټیک اهمیت لري

افتخار فردوس، یو پاکستانی څېړونکی خبریال چې د افغانستان او وسله والو ډلو په اړه تمرکز کوي، وايي چې په بګرام کې د امریکا لېوالتیا روښانه جیو-ستراتیژیک اړخونه لري.

ټرمپ وايي، امریکا هڅه کوي چې بګرام هوايي اډه، چې پخوا په افغانستان کې د امریکا تر ټولو لویه پوځي اډه وه، له طالبانو 'بېرته' واخلي.

چین ته یې نږدېوالی او د لوژستیکي اکمالاتو ځنځیرونه په سیمه کې د واشنګټن نفوذ زیاتوي. د فردوس په وینا، دا کار ټرمپ ته دا زمینه هم برابروي چې په ورته وخت کې په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستان څخه د بایډن د وتلو پر ستراتیژۍ د کورنیو اورېدونکو لپاره نیوکه وکړي.

د فبرورۍ میاشتې د کابینې په غونډه کې، ټرمپ ټینګار کړی و چې د خپلې لومړۍ دورې پر مهال، په داسې حال کې چې هغه له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د ایستلو پلان درلود، خو د چین د مخ پر ودې ګواښ له امله یې هوډ درلود چې په بګرام کې یوه کوچنۍ قطعه وساتي.

هغه د مارچ په میاشت کې ادعا وکړه: "موږ به وتلو، خو بګرام مو ساته، نه د افغانستان له امله بلکې د چین له امله، ځکه دا له هغه ځایه پوره یو ساعت واټن لري چېرې چې چین خپلې اټومي توغندي جوړوي." هغه ټینګار وکړ چې غوښتل یې دا هوايي اډه وساتي ځکه چې "تر ټولو لویې ځغاستلیکې" یې لرلې چې "له ډېر درانه کانکریټ او فولادو" څخه جوړې شوې وې.

خو فردوس وايي: "دا ویل اسانه دي خو کول یې ګران دي، ځکه دا د دوحې د تړون روحیه له منځه وړي،" چې په کې راغلي امریکايي ځواکونه به له افغانستان څخه وځي او د افغانستان خاوره به د امریکا او د هغې د متحدینو پر وړاندې نه کارول کېږي.

هغه زیاتوي، د طالبانو لپاره به د بګرام سپارل "د ایډیالوژیکې ځان وژنې په مانا وي"، چې د بهرني اشغال د پای ته رسولو اصلي روایت یې کمزوری کوي.

دا کار کولی شي له ګاونډیو هېوادونو لکه روسیې، چې په رسمي توګه طالبان په رسمیت پېژني، چین او ایران سره هم اړیکې ترینګلې کړي، چې هر یو یې په افغانستان کې خپلې ګټې لري.

فردوس TRT World ته وویل: "ایران به په تر ټولو لنډ وخت کې تر ټولو ډېر ګواښ احساس کړي، هغه هېواد چې امریکا او اسراییلو دواړو سږ کال بمبار کړی دی."

فردوس خبرداری ورکوي: "د طالبانو لومړنی غبرګون یوه په احتیاط سره جوړه شوې اعلامیه ده چې په اندازه کلمې په کې کارول شوې، په پوځي ډګر کې لاسرسی ردوي خو اقتصادي او سیاسي اړیکو ته خلاصه ده. که ټرمپ ټینګار وکړي، دا کړنه کولی شي افغانستان په یوه اوږدمهاله جګړه کې د ښکېلو مخالفو وسله والو ډلو نوي پړاو ته ور ننباسي."

کارپوهان په دې موافق دي چې د بګرام لپاره د ټرمپ غوښتنې د دوحې د تړون د شرایطو او د بهرني اشغال د پای ته رسولو په اړه د طالبانو له خپل روایت سره سم له لویو خنډونو سره مخ دي. د روښانه لارې د نشتوالي له امله، د امریکا له خوا د دې هوايي اډې د بېرته ترلاسه کولو امکانات کم ښکاري.